• Nowe oblicze odpowiedzialności podmiotów zbiorowych - sposoby ochrony prawnej przedsiębiorców
Artykuł:

Nowe oblicze odpowiedzialności podmiotów zbiorowych - sposoby ochrony prawnej przedsiębiorców

19 listopada 2018

Wiesław Łatała , Partner Zarządzający, Radca Prawny |
Paulina Ledwoń , Radca Prawny |

SZEREG NOWYCH PRZEPISÓW

W ostatnim czasie obserwujemy wzmożoną aktywność ustawodawcy unijnego i polskiego we wdrażaniu regulacji z obszaru compliance - wprowadzających wymogi zapewnienia zgodności działania przedsiębiorców z szeregiem nowych przepisów. Wskazać tu można choćby ustawę o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, ustawę o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, a przede wszystkim projekty ustaw o jawności życia publicznego oraz o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary.

KOGO DOTYCZĄ PLANOWANE ZMIANY?

Projekt ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary ma regulować odpowiedzialność podmiotów zbiorowych, w tym m.in. spółek handlowych, za czyny zabronione popełniane przez osoby fizyczne w związku z prowadzoną przez podmiot zbiorowy działalnością. W projekcie nie znajdziemy już znanego z obecnej ustawy ograniczonego katalogu czynów zabronionych, za które podmiot zbiorowy może ponosić odpowiedzialność. Może on zatem teoretycznie ponieść odpowiedzialność za wszystkie przestępstwa lub przestępstwa skarbowe.

SUROWE KARY

Do wdrożenia compliance skutecznie mają przekonać dolegliwe kary finansowe, zgodnie z maksymą “If you think compliance is expensive, try non ‐ compliance”. Tytułem przykładu, na podstawie art. 12 ust. 1 projektu, jeśli organy podmiotu nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego lub nie usunęły nieprawidłowości, sąd może nałożyć karę pieniężną do 60 000 000 zł.

PODSUMOWANIE ZAŁOŻEŃ PROJEKTU

Przede wszystkim w projekcie nowej ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych:

  1. zrezygnowano z wymogu uprzedniego uzyskania prawomocnego wyroku skazującego osobę fizyczną,
  2. wprowadzono konsekwencje za wyciąganie negatywnych następstw wobec osób sygnalizujących nieprawidłowości, np. w formie odszkodowań dla pracowników,
  3. przewidziano, że podmiot zbiorowy może pod pewnymi warunkami odpowiadać za czyn zabroniony popełniony przez pracowników, podwykonawców i kontrahentów,
  4. wprowadzono konstrukcję tzw. winy anonimowej - nie będzie konieczne wykrycie konkretnego sprawcy w strukturze organizacyjnej przedsiębiorcy,
  5. wprowadzono katalog środków zapobiegawczych (przykładowo: zakaz reklamy, zawierania określonych umów i prowadzenia określonej działalności, obciążania i zbywania składników majątkowych, ubiegania się o zamówienia publiczne, wstrzymanie wypłat dotacji i subwencji, zakaz łączenia, podziału i przekształcenia),
  6. wprowadzono katalog środków orzekanych (przykładowo: przepadek mienia, korzyści lub ich równowartości, zakaz działalności, korzystania z dotacji i pomocy organizacji międzynarodowych, ubiegania się o zamówienia publiczne, obowiązek zwrotu równowartości uzyskanego wsparcia, naprawienie szkody i zadośćuczynienie, zamknięcie oddziału),
  7. przewidziano możliwość rozwiązania podmiotu i zarządu przymusowego,
  8. wprowadzono możliwość nakładania kar finansowych w wysokości od 30 000 do 30 000 000 zł (w szczególnych przypadkach nawet do 60 000 000 zł),
  9. wprowadzono możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności podmiotów zbiorowych w przypadku dokonania połączenia, podziału, przekształcenia, 
  10. wprowadzono możliwość pociągnięcia podmiotu zbiorowego do odpowiedzialności, nawet gdy niemożliwym będzie skazanie osoby fizycznej z uwagi m.in. na jej śmierć, niewykrycie sprawcy, czy też zmiany w składzie organów podmiotu.

KLUCZOWE BĘDZIE WYKAZANIE NALEŻYTEJ STARANNOŚCI

 

Odpowiedzialność podmiotu zależy głównie od wykazania należytej staranności. Kluczowe będzie zatem wdrożenie programu compliance (z wyjątkiem mikroprzedsiębiorców) i zachowanie zgodności działania z przepisami prawa. Projekt literalnie zresztą wskazuje przykłady wadliwej organizacji - może to nastąpić m.in. kiedy:

  1. nie zostały określone zasady postępowania w przypadku zagrożenia popełnienia czynu zabronionego lub skutków niezachowania reguł ostrożności i nie został określony zakres odpowiedzialności organów podmiotu, jego komórek organizacyjnych, pracowników lub osób uprawnionych do działania w jego imieniu lub interesie,
  2. nie została określona osoba lub komórka organizacyjna nadzorująca przestrzeganie przepisów i zasad regulujących działalność podmiotu (u średniego przedsiębiorcy),
  3. organ podmiotu zbiorowego lub osoba fizyczna uprawniona do jego reprezentowania, podejmowania w jego imieniu decyzji lub sprawowania nadzoru wiedziała o nieprawidłowości w organizacji, która ułatwiła lub umożliwiła popełnienie czynu zabronionego.

WDROŻENIE ODPOWIEDNICH PROCEDUR

Kumulacja nowych i projektowanych aktów prawnych pozwala przypuszczać, że wdrożenie tzw. compliance – systemu mającego na celu zapewnienie zgodności działania całej organizacji z prawem oraz przyjętymi wewnętrznymi normami postępowania - od 2019 r. będzie standardem w przedsiębiorstwie. Formalne procedury prawne, antykorupcyjne i audytowe nie będą wkrótce jedynie narzędziem usprawnienia funkcjonowania biznesu ale koniecznością. Za ich pomocą wykazać będzie można należytą staranność i uwolnić się od surowej odpowiedzialności.

CO MOŻE OCHRONIĆ SPÓŁKĘ?

Zgodnie z nowym projektem ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, podmiot będzie mógł uwolnić się od odpowiedzialności za tzw. winę organizacyjną, jeśli wykaże, że wszystkie organy i osoby uprawnione do działania w jego imieniu lub interesie zachowały należytą staranność w danych okolicznościach w organizacji działalności tego podmiotu oraz w nadzorze nad nią. Reasumując, na gruncie projektowanych rozwiązań zalecane będzie m.in.:

  1. przeprowadzenie we współpracy z prawnikami audytu zgodności działania podmiotu z przepisami prawa, celem wykrycia obszarów szczególnego ryzyka,
  2. wprowadzenie odpowiednich procedur postępowania i systemów monitorowania,
  3. przygotowanie wewnętrznych regulaminów i wytycznych, które zapobiegałyby nadużyciom oraz regulowałyby tryb postępowania w przypadku wystąpienia sytuacji mogącej rodzić konsekwencje prawne,
  4. wdrożenie skutecznej procedury sygnalizowania nieprawidłowości (tzw. whistleblowing),
  5. wyodrębnienie organu nadzorującego przestrzeganie zasad zgodności działania (tzw. koordynator ds. compliance lub menedżer ds. zgodności),
  6. przeprowadzanie obowiązkowych cyklicznych szkoleń pracowników i współpracowników, celem implementacji i utrwalenia prawidłowego modelu postępowania,
  7. wprowadzenie okresowego audytu zgodności i ryzyka.

 

W razie pytań zapraszamy do kontaktu, informujemy jednocześnie że BDO Legal Łatała i  Wspólnicy sp.k. posiada odpowiednią wiedzę i doświadczenie oraz jest gotowe służyć Państwu pomocą we wdrażaniu rozwiązań, które pomogą ochronić Państwa biznes.