• Czy w sprawach osobowych dopuszczalne jest pisemne głosowanie wspólników spółki z o.o.?
Artykuł:

Czy w sprawach osobowych dopuszczalne jest pisemne głosowanie wspólników spółki z o.o.?

14 kwietnia 2019

Dorota Szlachetko-Reiter , Partner Zarządzający, Radca Prawny |

Kodeks spółek handlowych, obok „tradycyjnej” procedury podejmowania uchwał przez wspólników spółki z o.o. na zgromadzeniu wspólników, przewiduje również jako alternatywę dla niej dwa tryby pisemne wskazane w art. 227 § 2 KSH. Zgodnie z tym przepisem, uchwały wspólników mogą być powzięte również bez odbycia zgromadzenia wspólników, jeżeli:

  • wszyscy wspólnicy wyrażą na piśmie zgodę na postanowienie, które ma być powzięte (tzw. kurenda), albo
  • wszyscy wspólnicy wyrażą zgodę na głosowanie pisemne.

Rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę od dłuższego czasu budziło kontrowersję w zakresie dopuszczalności podejmowania uchwał w jednym z wyżej wymienionych trybów w sprawach osobowych, takich jak powołanie lub odwołanie członków organów spółki czy udzielenie im absolutorium, z uwagi na przewidziany w art. 247 § 2 KSH wymóg przeprowadzania w tych sprawach głosowania tajnego. Nowelizacja KSH, która weszła w życie 1 marca b.r., rzuca nowe światło na to zagadnienie, choć nie rozwiewa wszystkich dotychczasowych wątpliwości w tym zakresie.

Ograniczenia w podejmowaniu uchwał w trybie pisemnym

W stanie prawnym obowiązującym do końca lutego b.r. wyróżniano (R. Pabis) cztery kategorie spraw, w których podjęcie uchwały wspólników spółki z o.o. w trybie pisemnym było wyłączone lub budziło wątpliwości co do zgodności z przepisami KSH:

  • sprawy wymagające zwołania zgromadzenia wspólników;
  • sprawy wymagające zaprotokołowania przez notariusza;
  • sprawy, w których głosowanie pisemne wyłącza ustawa;
  • sprawy, w których głosowanie powinno zostać przeprowadzone w sposób tajny.

W szczególności dopuszczalność powzięcia uchwały w trybie pisemnym w sprawach należących do ostatniej z tych kategorii, obejmującej, zgodnie z dyspozycją art. 247 § 2 KSH, sprawy osobowe, w tym wybór i odwołanie członków organów spółki oraz pociągnięcie ich do odpowiedzialności, spotkała się z odmiennymi ocenami doktryny prawa handlowego. O ile przypadek kurendy nie budził kontrowersji, nie sposób bowiem zachować tajności głosowania wobec wymogu „wyrażenia na piśmie zgody” na postanowienie, które ma zostać powzięte (co jest równoważne z głosowaniem „za”), o tyle dopuszczalność głosowania pisemnego po wcześniejszym wyrażeniu na nie zgody przez wspólników była odmiennie oceniana przez przedstawicieli nauki prawa. Według części z nich (M. Stanik, R. Pabis), głosowanie pisemne uniemożliwia zachowanie wymogu tajności, konieczne jest bowiem w takim przypadku zweryfikowanie uprawnienia głosującego do oddania głosu, a więc identyfikacja go jako konkretnego wspólnika. Zgodnie natomiast z odmiennym stanowiskiem, reprezentowanym m.in. przez A. Szumańskiego, głosowanie pisemne może mieć charakter zarówno jawny, jak i tajny, w zależności od ustaleń poczynionych przez wspólników, takich jak określenie sposobu weryfikacji uprawnień do oddania głosu.

Konsekwencje nowelizacji art. 231 KSH

Zmiana art. 231 KSH, polegająca na usunięciu § 4, która weszła w życie 1 marca, czyni powyższe rozważania doktrynalne częściowo nieaktualnymi. Uchylony przepis wyłączał głosowanie pisemne w sprawach będących obligatoryjnym przedmiotem zwyczajnego zgromadzenia wspólników, tj.:

  • rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania zarządu z działalności spółki oraz sprawozdania finansowego,
  • powzięcia uchwały o podziale zysku albo pokryciu straty,
  • udzielenia członkom organów spółki absolutorium.

W uzasadnieniu projektu ustawy jako powód nowelizacji art. 231 KSH wskazano dominującą rolę, jaką w obrocie gospodarczym zaczęło odgrywać podejmowanie uchwał wspólników „w trybie obiegowym”. W opinii projektodawcy, przyjęte rozwiązanie, umożliwiając pisemne powzięcie uchwał także w sprawach wskazanych w art. 231 KSH, usunie dotychczasowe, zbędne utrudnienie dla wspólników spółki z o.o.

Zgodnie z wolą ustawodawcy, od 1 marca możliwe jest więc podjęcie w „w trybie obiegowym” uchwały dotyczącej m.in. udzielenia członkom organów spółki absolutorium z wykonania przez nich obowiązków w ubiegłym roku obrotowym. Udzielenie absolutorium, niewątpliwie mieszczące się w kategorii „spraw osobistych”, a więc wymagające zachowania tajności głosowania, jest więc obecnie możliwe także w trybie pisemnym. Przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy oraz jego dążenie do zachowania spójności systemu prawnego należy więc ocenić, że również inne sprawy osobiste, w których ustawa wymaga zachowania tajności głosowania, mogą być rozstrzygane w uchwale powziętej poza zgromadzeniem wspólników.

Nowelizacja art. 231 KSH nie usuwa wszakże wszystkich wątpliwości w tym zakresie. Przepis art. 231 § 4 wyłączał jedynie „pisemne głosowanie” w sprawach w nim określonych, nie odnosząc się w ogóle do rozstrzygnięcia ich w trybie kurendy, a więc poprzez wyrażenie przez wszystkich wspólników zgody na postanowienie, które ma być przedmiotem uchwały. Jak zaznaczono wyżej, w doktrynie, a także wśród praktyków prawa panowała zgoda, iż konieczność „wyrażenia zgody” na dane postanowienie wyłącza możliwość zachowania tajności głosowania, w przeciwieństwie do głosowania pisemnego, które zdaniem części prawników może być przeprowadzone niejawnie. Uchylenie art. 231 § 4 nie przesądza więc, czy powzięcie uchwał w sprawach osobowych jest obecnie możliwe w trybie kurendy, z uzasadnienia projektu ustawy wynika jednak jednoznacznie, że projektodawca chciał umożliwić podejmowanie uchwał m.in. w sprawie udzielenia absolutorium w którymkolwiek z trybów pisemnych, tj. zarówno w trybie kurendy, jak i głosowania pisemnego. Mimo to, z uwagi na podniesione wyżej argumenty, w szczególności niemożność zachowania tajności przy podpisaniu się pod danym postanowieniem, a także treść uchylonego art. 231 § 4 KSH, obejmującą jedynie głosowanie pisemne, a nie kurendę, należy przychylić się do wniosku, iż także obecnie powzięcie uchwały w sprawach osobowych, w tym udzielenia absolutorium lub powołania bądź odwołania członków organów spółki, nie może nastąpić w trybie kurendy, tj. poprzez wyrażenie zgody na postanowienie mające być przedmiotem uchwały, a przynajmniej wiąże się z wysokim ryzykiem skutecznego zaskarżenia takiej uchwały w sądzie w przypadku ewentualnego powództwa o uchylenie lub stwierdzenie nieważności.

Komentarz

Wprowadzone przez ustawodawcę rozwiązanie, mimo iż w zamierzeniu mające stanowić ułatwienie dla spółek z o.o., pozostawia duży margines wątpliwości w jego interpretacji. Jeżeli ustawodawca chciał umożliwić podejmowanie uchwał w sprawach osobowych w którymkolwiek z trybów pisemnych, powinien stosownie zmienić przepisy o tajności głosowania, wyłączając ją w przypadku uchwał podejmowanych w trybie art. 227 § 2 KSH. Uchylenie art. 231 § 4 KSH nie rozstrzyga jednoznacznie dotychczasowych wątpliwości w tym zakresie, tworzy zaś nowe kontrowersje, dlatego zmianę tę należy ocenić krytycznie.