• Czy wyłączenie prawa pierwszeństwa do objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym spółki wymaga zgody wszystkich wspólników?
Artykuł:

Czy wyłączenie prawa pierwszeństwa do objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym spółki wymaga zgody wszystkich wspólników?

25 marca 2019

Tomasz Sionek , Partner, Adwokat |

Problematyka możliwości podjęcia uchwały w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego spółki z o.o. z wyłączeniem prawa pierwszeństwa do objęcia udziałów przez dotychczasowych wspólników bez zgody wszystkich wspólników spółki od lat jest przedmiotem wielu dyskusji w literaturze i orzecznictwie. Istniejący w tym zakresie spór niejednokrotnie utrudnia funkcjonowanie spółek, ponieważ podjęcie takiej uchwały bez zgody wszystkich wspólników spółki może prowadzić do wielu negatywnych konsekwencji dla spółki, w tym ryzyka zaskarżenia takiej uchwały czy odmowy zarejestrowania podwyższenia takiego kapitału zakładowego przez sąd, z uwagi na brak wypracowania jednolitego stanowiska przez doktrynę i orzecznictwo.

Uregulowania Kodeksu spółek handlowych

Zgodnie z brzmieniem art. 258 § 1 Kodeksu spółek handlowych, dotychczasowi wspólnicy mają prawo pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym, jeżeli umowa spółki lub uchwała o podwyższeniu kapitału nie stanowi inaczej. Stosownie jednak do brzmienia art. 246 § 3 Kodeksu spółek handlowych, uchwała dotycząca zmiany umowy spółki, zwiększająca świadczenia wspólników lub uszczuplająca prawa udziałowe bądź prawa przyznane osobiście poszczególnym wspólnikom, wymaga zgody wszystkich wspólników, których dotyczy.

Czy wyłączenie prawa pierwszeństwa stanowi uszczuplenie praw udziałowych wspólników?

Na gruncie powołanych powyżej przepisów w doktrynie zarysowały się trzy poglądy odnośnie możliwości wyłączenia prawa pierwszeństwa do objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym spółki. Według pierwszego z nich, pozbawienie prawa pierwszeństwa w każdym przypadku wymaga zgody tych wszystkich wspólników, którzy mają być go pozbawieni. Zwolennicy tego poglądu wskazują, że uchwała o podwyższeniu kapitału zakładowego, jest uchwałą dotyczącą zmiany umowy spółki w rozumieniu art. 246 § 3 Kodeksu spółek handlowych, ponieważ zmierza do zmiany umowy spółki polegającej na podwyższeniu kapitału zakładowego. Uchwała o podwyższeniu kapitału uszczupla prawa udziałowe wspólników, mimo że pozbawia ich prawa pierwszeństwa w sposób jednorazowy, ponieważ w wyniku jej podjęcia zakres uprawnień wspólników ulega zmniejszeniu.

Przedstawiciele doktryny opowiadający się za drugim poglądem wskazują, że pozbawienie wspólników prawa pierwszeństwa na podstawie uchwały o podwyższeniu kapitału nigdy nie wymaga zgody wspólników, ponieważ jest to jednorazowe pozbawienie ich tego prawa niemające wpływu na treść prawa pierwszeństwa. Uchwała taka nie powinna być traktowana jako uchwała dotycząca zmiany umowy spółki w rozumieniu art. 246 § 3 Kodeksu spółek handlowych, ponieważ zmiana umowy dokonywana na podstawie takiej uchwały dotyczy jedynie wysokości kapitału zakładowego, a nie uszczuplenia prawa pierwszeństwa.

Zwolennicy trzeciego, pośredniego, stanowiska przyjmują z kolei, że zgoda wspólników jest potrzebna tylko wtedy, gdy w uchwale wyłączane jest prawo pierwszeństwa wynikające z umowy spółki, ponieważ w takiej sytuacji uchwała dotyczy zmiany umowy spółki. Zgoda wspólników nie jest z kolei konieczna, gdy wyłącza się ustawowe prawo pierwszeństwa, ponieważ w takiej sytuacji nie dochodzi do zmiany postanowień umowy spółki.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 czerwca 2018 r., V AGa 494/18

W wyroku z dnia 29 czerwca 2018 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach (podobnie jak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 października 2016 r.) rozstrzygnął, że pozbawienie w uchwale niektórych wspólników prawa pierwszeństwa w objęciu udziałów konkretnego podwyższenia kapitału zakładowego, nie stanowi zmiany umowy spółki, która uszczupla ich prawa udziałowe, jeżeli umowa spółki nie reguluje tej kwestii. O tym jakie zasady obowiązują przy objęciu udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym, w pierwszej kolejności decydują postanowienia umowy spółki, zgodnie z brzmieniem art. 258 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Zdaniem sądu, w razie braku unormowań umownych, kwestie te mogą być uregulowane w uchwale o podwyższeniu kapitału zakładowego, a dopiero w dalszej kolejności obowiązują reguły ustawowe. Ustawodawca dopuścił bowiem możliwość wyłączenia w uchwale o podwyższeniu kapitału zakładowego prawa pierwszeństwa wspólników w objęciu udziałów w stosunku do ustawowych zasad, gdy umowa spółki tego nie reguluje.

Sąd Apelacyjny doszedł do wniosku, że w razie jednorazowego wyłączenia prawa pierwszeństwa wspólników nie ma konieczności wyrażenia zgody przez wszystkich wspólników spółki, a podjęcie takiej uchwały nie stanowi zmiany umowy spółki, która uszczupla ich prawa udziałowe. Jeżeli jednak uchwała pozbawia wspólników prawa pierwszeństwa w sposób trwały, stanowi wtedy zmianę umowy spółki uszczuplającą ich prawa udziałowe. Dodatkowo Sąd Apelacyjny wskazał, że unormowany w art. 246 § 3 Kodeksu spółek handlowych wyjątek nie powinien być interpretowany rozszerzająco.

Komentarz

Należy w pełni podzielić stanowisko Sądu Apelacyjnego przedstawione w omawianym wyroku. Warto wskazać, że konieczność wyrażenia zgody przez wszystkich wspólników spółki na wyłączenie w uchwale prawa pierwszeństwa do objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym może wpłynąć na zahamowanie rozwoju spółki z uwagi na uniemożliwienie wejścia nowego inwestora do spółki. W przypadku, gdy wspólnicy spółki są skonfliktowani, uzyskanie zgody wszystkich wspólników może okazać się niemożliwe, a wspólnicy nie będą w stanie podwyższyć kapitału zakładowego celem pozyskania nowych środków na rozwój spółki.

Warto jednak podkreślić, że wyrok Sądu Apelacyjnego potwierdził, jak się wydaje, najmniej kontrowersyjną część omawianego zagadnienia. Sąd Apelacyjnie odmiennie odniósł się bowiem do kwestii zastosowania art. 246 § 3 Kodeksu spółek handlowych, w sytuacji gdy w umowie spółki wprost przewidziano prawo pierwszeństwa wspólników do objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym spółki. W takim wypadku, zdaniem sądu, konieczne jest wyrażenie zgody na podjęcie uchwały przez wszystkich wspólników spółki, co oznacza, że sąd przychylił się do trzeciego z omawianych powyżej stanowisk przedstawianych w literaturze. Z uwagi jednak na brak jednolitego stanowiska w doktrynie w tym zakresie, wciąż niejasne pozostaje czy w sytuacji gdy umowa spółki wprost przyznaje prawo pierwszeństwa do objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym spółki, konieczne jest wyrażenie zgody na podjęcie takiej uchwały przez wszystkich wspólników spółki.

Wskazany wyrok z pewnością nie zakończy toczącego się w literaturze sporu, ale może okazać się wskazówką dla kolejnych sądów i przedstawicieli literatury, co w przyszłości być może przyczyni się do wypracowania bardziej jednolitego stanowiska i ułatwi funkcjonowanie spółek w omawianym aspekcie.