• Podział majątku po rozwodzie – przełomowe orzeczenia Sądu Najwyższego
Artykuł:

Podział majątku po rozwodzie – przełomowe orzeczenia Sądu Najwyższego

09 maja 2019

Podział majątku dorobkowego rozwiedzionych małżonków rzadko kiedy należy do prostych spraw. Jednakże coraz częściej dodatkową komplikację tego typu spraw powodował fakt, że w skład dzielonego majątku byłych już małżonków wchodziła nieruchomość obciążona kredytem hipotecznym, na podstawie umowy kredytowej zawartej przez obydwoje małżonków. Podstawowym problemem w takiej sytuacji jest sposób rozliczenia tego składnika majątku, który wprawdzie posiada określoną wartość, niemniej z punktu widzenia kredytobiorców jest to wartość hipotetyczna, która powinna uwzględniać sumę pozostającego do spłaty kredytu.

Sądy rozpoznające ww. sprawy niejednokrotnie orzekały, iż obliczając wartość nieruchomości obciążonej kredytem hipotecznym, należy ją pomniejszyć o aktualną na dzień podziału wysokość zadłużenia hipotecznego. Dopiero tak obliczona wartość podlegać miała podziałowi między rozwiedzionymi małżonkami. W wyniku kontroli odwoławczej jednej ze spraw tego rodzaju, Sąd Okręgowy nabrał wątpliwości, czy ustalając wartość rynkową nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego, obciążonej hipoteką zabezpieczającą udzielony jeszcze małżeństwu kredyt bankowy powinno się pominąć, czy uwzględnić wartość obciążenia. W tym zakresie orzecznictwo Sądu Najwyższego nie rozstrzygało tych wątpliwości jednoznacznie. Jako przykład wskazać można na dwa, w pewnym sensie sprzeczne postanowienia Sądu Najwyższego.

Pierwsze z nich, z dnia 17 czerwca 2015 r. (zapadłe do sygn. akt III CSK 59/15) wskazuje, że podziałowi podlegają tylko aktywa, a zatem w toku postępowania o podział majątku nie orzeka się o obowiązku spłaty ustalonych długów.

W późniejszym postanowieniu (z dnia 21 stycznia 2019 r., do sygn. akt I CSK 205/09) Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że wartość nieruchomości należy obliczać uwzględniając obciążenie hipoteczne argumentując, że sam rozwód nie zmienia sytuacji małżonków wobec banku kredytującego, w dalszym ciągu odpowiadają oni solidarnie za spłatę kredytu.

Na podkreślenie zasługuje fakt, że kredyt bankowy udzielany małżonkom oparty jest na zdolności kredytowej obliczonej wspólnie dla małżeństwa. Sąd rozpoznający sprawę nie ma możliwości „przepisania” kredytu z małżonków, na wyłącznie jednego z nich. Zmiana dłużnika wymaga w tej sytuacji zgody banku, co nie zawsze będzie możliwe biorąc po uwagę fakt, że małżonek starający się o „przejęcie” kredytu może nie mieć zdolności kredytowej.

Zgodnie z najświeższą uchwałą Sądu Najwyższego, podjętą w dniu 28 marca 2019 r. do sygn. akt III CZP 21/18, należy stwierdzić, że nastąpił powrót do wcześniejszych zapatrywań w tej kwestii. Mianowicie Sąd doszedł do wniosku, że w opisanych powyżej warunkach, przyznając w toku postępowania o podział majątku nieruchomość na własność jednego z małżonków ustala wartość takiej nieruchomości z pominięciem obciążenia hipotecznego, o ile nie przemawiają przeciwko temu ważne względy.

Takie rozstrzygnięcie, a szczególnie powołanie się w nim na ważne względy uznać należy, za swego rodzaju kompromis dla złożonych stanów faktycznych występujących między rozwiedzionymi małżonkami. Sąd nie przesądza stanowczo, że pomijanie obciążenia hipotecznego przy ustalaniu wartości nieruchomości ma być sztywną zasadą. Sądy rozpoznające sprawy o podział majątku powinny w związku z tym każdorazowo ocenić, czy w danym przypadku zaistniały ważne względy  uzasadniające odstępstwo od reguły nieuwzględniania obciążenia hipotecznego.