• Co się zmieni w KPC?
Artykuł:

Co się zmieni w KPC?

25 lipca 2019

W dniu 4 lipca 2019 r. przyjęto ustawę o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego  oraz niektórych innych ustaw. Ustawa została podpisana przez Prezydenta RP w dniu 24 lipca 2019 r. Celem nowelizacji ma być przyspieszenie postępowania sądowego, zapewnienie lepszej koncentracji materiału dowodowego, ograniczenie ilości bezzasadnych postępowań sądowych i stosowania obstrukcji przez strony. Zmienia się wiele, zarówno w kwestii organizacji rozprawy, procedury doręczeń, jak i zasad powoływania dowodów. Nowa ustawa przywraca również odrębny rodzaj postępowania procesowego – postępowanie w sprawach gospodarczych. Choć praktyczne zastosowanie nowych przepisów w dużej mierze zależy od tego, jakie decyzje będą podejmować sądy, to najpewniej ustawa sprawi, że strony w postępowaniu cywilnym będą musiały dokonywać czynności wyjątkowo starannie, gdyż każde niedopatrzenie może mieć daleko idące konsekwencje. Uchwalona ustawa stanowi największą zmianę w postępowaniu cywilnym w ostatnich latach - poniżej omówiono wybrane zagadnienia.

 

Oddalenie pozwu bez rozprawy

Ustawa wprowadza do kodeksu artykuł 1911 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli z treści pozwu i załączników oraz okoliczności dotyczących sprawy, a także faktów powszechnie znanych wynika, że powództwo jest oczywiście bezzasadne, sąd może nie podejmować takich czynności jak wzywanie do uzupełnienia braków, wezwanie do uiszczenia opłaty od pisma czy badanie wartości przedmiotu sporu. Jeśli sąd stwierdzi, że powództwo jest oczywiście bezzasadne, to może oddalić powództwo na posiedzeniu niejawnym, nie doręczając pozwu pozwanemu. Wówczas jednak obowiązkiem sądu będzie sporządzenie z urzędu uzasadnienia wyroku, w którym wyjaśnione zostaną przyczyny uznania powództwa za oczywiście bezzasadne. Wyrok wraz z uzasadnieniem doręczany będzie wyłącznie stronie powodowej.

Koniec z domniemaniem doręczenia

Wprowadzony ustawą zmieniającą art. 1391 stanowi, że jeżeli pozwanemu wysłano pozew lub inne pismo rodzące potrzebę obrony jego praw, a jest to pierwsze pismo w sprawie, to zastosowanie znajdą szczególne zasady. Jeżeli pomimo dwukrotnego awizowania przesyłki, pozew lub inne pismo nie zostanie odebrane z poczty, sąd zobowiąże powoda, by w ciągu dwóch miesięcy doręczył pismo za pośrednictwem komornika. Jeżeli w tym terminie pozwu lub innego pisma nie uda się doręczyć, sąd będzie mógł z urzędu zawiesić postępowanie.

Takie uregulowanie kwestii doręczeń pism stanowi bardzo daleko idącą ochronę dłużnika, lecz może utrudnić wierzycielom sądowe dochodzenie przysługujących im należności. W praktyce często zdarza się, że podany powodowi adres pozwanego okazuje się nieaktualny. W takiej sytuacji konieczne jest uzyskanie z bazy PESEL informacji o miejscu zameldowania dłużnika .Uzyskanie togo rodzaju informacji niejednokrotnie trwa znaczny okres czasu. Wprowadzenie regulacji w uchwalonym kształcie może więc doprowadzić do ograniczenia efektywności konstytucyjnego prawa do sądu.

Rozprawa dokładnie zaplanowana

Zgodnie z wprowadzonymi przez nowelizację przepisami regulującymi kwestię organizacji postępowań, jedną z czynności, mających na celu przygotowanie rozprawy, będzie posiedzenie przygotowawcze. Ma być ono wyznaczone po złożeniu przez pozwanego odpowiedzi na pozew, a także w przypadkach, gdy termin na złożenie odpowiedzi minął bezskutecznie, a wyrok zaoczny nie został wydany. Stawiennictwo obu stron i ich pełnomocników na posiedzeniu będzie obowiązkowe. Niestawiennictwo powoda  będzie skutkowało umorzeniem postępowania i orzeczeniem o jego kosztach analogicznie do sytuacji cofnięcia pozwu, chyba że powód złoży wniosek o przeprowadzenie posiedzenia bez jego udziału. Podczas posiedzenia przygotowawczego obowiązkiem stron będzie ustalenie czego dotyczy spór oraz wskazanie jakie fakty i dowody zamierzają powołać na poparcie swoich twierdzeń. Jeśli w trakcie posiedzenia nie dojdzie do ugodowego rozwiązania sporu, sporządzony zostanie plan rozprawy, który określać będzie między innymi dokładne określenie żądań stron, podnoszone zarzuty, fakty, które w sprawie są sporne, terminy posiedzeń, porządek składania pism, a także termin zamknięcia rozprawy i wydania wyroku. Już zatem po pierwszym posiedzeniu sąd oraz strony powinny dokładnie wiedzieć jak przebiegać będzie postępowanie.

Trudno ocenić, jaka będzie ostateczna wartość wprowadzonej zmiany. Ustawa przewiduje bowiem możliwość odstąpienia od posiedzenia przygotowawczego, gdy sąd uzna, że nie przyczyni się to do sprawniejszego rozpoznania sprawy. Plan rozprawy może być też zmieniany postanowieniem sądu w trakcie trwania postępowania. Istnieje ryzyko, że konieczność wyznaczenia przygotowawczego posiedzenia i sporządzenia planu traktowana będzie jedynie jako formalność na drodze do merytorycznego rozpoznania sprawy, a plan rozprawy okaże się instytucją nieefektywną. Nie jest również wykluczone, że sądy będą korzystały z przewidzianej w ustawie nowelizującej możliwości odstąpienia od przeprowadzania posiedzeń organizacyjnych. Skuteczność omawianej zmiany będzie w znacznym stopniu uzależniona zarówno od zachowania sądów, jak i stron procesu i profesjonalnych pełnomocników. Wydaje się jednak, że nowe przepisy mogą nie spowodować znacznego spadku liczby rozpoznawanych przez sądy spraw, będącej podstawową przyczyną długiego czasu oczekiwania na rozstrzygnięcie.

Postępowania w sprawach gospodarczych

Do Kodeksu postępowania cywilnego  przywrócono odrębny tryb postępowań w sprawach gospodarczych - czyli przede wszystkim sporów sądowych między przedsiębiorcami. Definicja sprawy gospodarczej zawarta w znowelizowanych przepisach jest jednak bardzo szeroka i obejmuje m.in. spory wynikłe z umowy o roboty budowlane, spory wynikłe z umów leasingu, a także sprawy, w których stroną jest osoba odpowiadająca za dług przedsiębiorcy na mocy ustawy lub czynności prawnej.

W postępowaniu gospodarczym strony powinny powołać wszystkie fakty i dowody w pozwie i odpowiedzi na pozew. W przeciwnym razie zostaną one pominięte, chyba że strona uprawdopodobni, że ich powołanie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później. W takim przypadku dalsze twierdzenia i dowody na ich poparcie powinny być powołane w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym ich powołanie stało się możliwe lub wynikła potrzeba ich powołania. Powództwo wzajemne i rozszerzanie powództwa w tym postępowaniu będzie niedopuszczalne.

Nowością wprowadzoną w przepisach o postępowaniu gospodarczym jest umowa dowodowa. Strony postępowania mogą w formie pisemnej lub ustnej przed sądem ustalić, że w danym postępowaniu określony dowód nie będzie przeprowadzany. Taka umowa nie ma mocy wstecznej, więc zawarcie umowy w stosunku do dowodu już przeprowadzonego nie będzie miało znaczenia dla jego mocy dowodowej. Skutecznie zawarta umowa dowodowa będzie jednak wiązać sąd, który nie dopuści dowodu objętego umową ani na wniosek, ani z urzędu.

W postępowaniach gospodarczych znacznie ograniczono możliwość posłużenia się dowodem z przesłuchania świadków. Sąd będzie mógł dopuścić taki dowód wyłącznie w sytuacji, gdy po wyczerpaniu innych środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Zasadą będzie zatem rozstrzyganie sporu na podstawie składanych przez strony dokumentów.

Podsumowanie

W chwili obecnej trudno powiedzieć czy zmiany wprowadzone nową ustawą faktycznie przyczynią się do szybszego rozpoznawania spraw i ograniczenia ilości bezzasadnych powództw. Nowelizacja z pewnością przyczyni się jednak do istotnego podwyższenia poziomu formalizmu w postępowaniu cywilnym i stworzy sądom oraz stronom postępowania możliwość uchylenia się od merytorycznego rozpoznawania niektórych kwestii. Znaczna część przepisów – zwłaszcza w zakresie postępowania gospodarczego – kładzie nacisk na zapewnienie sprawnego przebiegu postępowania. Podkreślenia wymaga jednak, że szczególnie w sprawach skomplikowanych i wielowątkowych szybki wyrok może oznaczać niemożność rzetelnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy.

W kontekście przywrócenia trybu gospodarczego przypomnieć warto natomiast, że został on uprzednio zlikwidowany w 2012 r. Wydaje się, że przyczyny, dla których wówczas zrezygnowano z odrębnego postępowania w sprawach gospodarczych, nie straciły na aktualności.