• Dochodzenie roszczeń trudniejsze i droższe – zmiany w postępowaniu cywilnym weszły w życie
Artykuł:

Dochodzenie roszczeń trudniejsze i droższe – zmiany w postępowaniu cywilnym weszły w życie

23 września 2019

Mariusz Baran , Radca Prawny, Doktor Nauk Prawnych |

Pierwsze przepisy nowej ustawy o zmianie Kodeksu Postępowania Cywilnego i niektórych innych ustaw weszły w życie 21 sierpnia tego roku. Ogólne omówienie niektórych zmian wprowadzonych tą ustawą było tematem artykułu „Co się zmieni w KPC?” opublikowanym 25 lipca tego roku. Warto jednak bardziej szczegółowo omówić niektóre regulacje, które już znajdują zastosowanie do toczących się postępowań i znajdą zastosowanie do spraw, które zostaną wszczęte w przyszłości.

Mniej czasu na podjęcie zawieszonych postępowań

Osoby uczestniczące w postępowaniach sądowych, które zostały zawieszone, powinny zwrócić szczególną uwagę na nowe brzmienie art. 182 k.p.c. Zgodnie z regulacją obowiązującą przed 21 sierpnia termin na podjęcie postępowania zawieszonego na zgodny wniosek stron, na wniosek spadkobiercy, który nie złożył jeszcze oświadczenia o przyjęciu spadku, z powodu niestawiennictwa powoda na rozprawie lub z powodu niewskazania sądowi poprawnego adresu powoda albo odpowiednich danych pozwanego wynosił rok. Jeżeli do tego czasu postępowanie nie zostało podjęte, sąd je umarzał.

Obecna regulacja znacznie skraca terminy na złożenie wniosku o podjęcie postępowania z opisanych wyżej przyczyn. Postępowanie zawieszone z powodu niestawiennictwa obu stron na rozprawie oraz w razie niestawiennictwa powoda w przypadku gdy ten nie złożył wniosku o przeprowadzenie rozprawy pod jego nieobecność a pozwany nie żądał rozpoznania sprawy umarza się, jeżeli wniosku o podjęcie postępowania nie złożono w terminie trzech miesięcy od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania. To samo dotyczy postępowania zawieszonego ze względu na niewskazanie prawidłowego adresu powoda lub danych pozwalających sądowi ustalić numer PESEL, NIP albo KRS pozwanego lub niewykonywania przez powoda innych zarządzeń. Oznacza to, że powodowie i wnioskodawcy uczestniczący w postępowaniach, które zostały zawieszone z powyższych przyczyn, powinni już teraz złożyć wniosek o podjęcie postępowania, jeżeli chcą uniknąć jego umorzenia w związku z skróceniem z dniem 21 sierpniu tego roku maksymalnego okresu trwania zawieszenia.

Postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron lub na wniosek spadkobiercy strony w sprawie o wykonanie zobowiązania należącego do długów spadkowych, a spadkobierca ten nie złożył jeszcze oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku i termin złożenia takiego oświadczenia jeszcze nie minął jest umarzane po upływie sześciu miesięcy od daty zawieszenia postępowania.

Do art. 182 k.p.c. wprowadzono nową przesłankę umorzenia postępowania. Jeżeli postępowanie zostało umorzone z powodu braków w składzie organów osoby prawnej lub ułomnej osoby prawnej będącej stroną, a nie ustanowiono dla niej kuratora, postępowanie umarza się po upływie dwóch lat od zawieszenia postępowania z tej przyczyny.

Zgodnie z art. 182 § 2 k.p.c. umorzenie postępowania nie pozbawia powoda prawa do wystąpienia z ponownym powództwem, jednak pierwotny pozew nie wywiera skutków, które ustawa wiąże z wniesieniem powództwa. Oznacza to, że pozew, który został wniesiony w umorzonym postępowaniu nie ma wpływu na bieg terminów przedawnienia roszczeń i innych terminów, od zachowania których ustawa uzależnia możliwość wniesienia powództwa. Wyjątkiem są tu postępowania umorzone z powodu braków w organach jednostki będącej stroną. Pozew wniesiony w tych postępowaniach wywołuje wszystkie skutki związane z wniesieniem pozwu pomimo tego, że postępowanie wszczęte tym pozwem zostało umorzone.

Nowe zasady ustalania opłat

Nowelizacja wprowadza także istotne zmiany do ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (zwanej dalej u.k.s.c.). Większość z tych zmian sprowadza się do podwyższenia opłat za poszczególne rodzaje pism (m.in. w postępowaniu zabezpieczającym, spadkowym i wieczystoksięgowym), ale niektóre spośród wprowadzonych przez nowelizację modyfikacji ustalają nowe zasady liczenia opłat. Przykładem może tu być opłata od pozwu.

Dotąd osoba wnosząca powództwo do sądu cywilnego była zobowiązana do wniesienia opłaty wynoszącej 5% wartości przedmiotu sporu, ale nie mniej niż 30 złotych i nie więcej niż 100.000 złotych. 21 sierpnia opłata stosunkowa została zastąpiona opłatą stałą zależną od wartości przedmiotu sporu. W art. 13 ust. 1 u.k.s.c. wskazano siedem przedziałów kwotowych, od których zależy stawka opłaty od pozwu. Najniższa możliwa opłata w dalszym ciągu wynosi 30 złotych. Zmieniły się jednak zasady ustalania maksymalnej opłaty. Zgodnie z art. 13 ust. 2 u.k.s.c., gdy wartość przedmiotu sporu wynosi więcej niż 20.000 zł, opłata od pozwu wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, ale nie więcej niż 200.000 zł. Górny limit określania opłaty został zatem dwukrotnie zwiększony. Opłaty nie pobiera się, gdy pozew został oddalony bez rozprawy ze względu na oczywistą bezzasadność żądania na podstawie art. 1911 k.p.c. Uchylono art. 28 u.k.s.c. ustanawiający niższe stawki opłat w postępowaniu uproszczonym.

Zmieniają się również zasady uiszczania opłat w postępowaniu o udzielenie zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania. Zgodnie z art. 69 u.k.s.c., od tego wniosku pobiera się czwartą część opłaty od pozwu o to roszczenie. Jeżeli uprawniony z tytułu zabezpieczenia wniesie powództwo w terminie przewidzianym w stosownych przepisach, opłata może być zaliczona na poczet opłaty od pozwu.

Nowością wprowadzoną w przez ustawę jest opłata 100 złotych od wniosku o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem. Dotąd złożenie takiego wniosku było wolne od opłat.

Pracownik zwolniony od kosztów w jeszcze szerszym zakresie

Zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt. 4  u.k.s.c., pracownik wnoszący powództwo w sprawach z zakresu prawa pracy jest zwolniony od kosztów sądowych, z wyjątkiem opłat od apelacji zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Od tych pism pobierano od pracownika i pracodawcy opłatę podstawową w kwocie 30 złotych, chyba że wartość przedmiotu sporu wynosiła więcej niż 50.000 złotych. Wówczas opłatę podstawową zastępowano opłatą stosunkową w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu. Aktualnie obowiązek wnoszenia opłaty podstawowej od wymienionych wyżej pism obciąża jedynie pracodawcę. Reguła ta obowiązuje również w sprawach o ustalenie stosunku pracy wszczętej przez inspektora pracy.

Zwolnienie spółki od kosztów jeszcze trudniejsze

Zgodnie z art. 103 ust. 1 u.k.s.c., osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, którą ustawa wyposaża w zdolność prawną, może uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie. Wspomniany przepis rzadko jest stosowany w praktyce. Sądy dość restrykcyjnie podchodzą do kwestii braku środków w majątku jednostki organizacyjnej. W postanowieniu z dnia 26 kwietnia 2017 r. (sygn. akt I CZ 49/17), Sąd Najwyższy uznał, że przejściowy brak środków finansowych jest naturalną konsekwencją prowadzenia działalności gospodarczej, a racjonalny przedsiębiorca powinien już na etapie planowania swoich wydatków uwzględnić koszty ewentualnych procesów sądowych.

Art. 103 ust. 2 u.k.s.c. zaostrza wymagania, jakie spełnić musi spółka prawa handlowego, jeśli chce zostać zwolniona od kosztów. Jednostka taka powinna wykazać nie tylko brak środków we własnym majątku, ale także brak możliwości uzyskania takich środków od swoich akcjonariuszy lub wspólników. Przepisu tego nie stosuje się do jednoosobowych spółek Skarbu Państwa.

Nie tylko utrudnienia

Nowelizacja wprowadza również kilka zmian, które są korzystne dla stron. Przykładowo, zgodnie z art. 8 ust. 3 u.k.s.c., strona nie ponosi negatywnych konsekwencji wniesienia opłaty wyższej niż przewidują przepisy prawa. Dotąd nie było jasne czy wniesienie zbyt wysokiej opłaty stanowi skuteczne wykonanie obowiązku ciążącego na stronie, czy też uiszczenie opłaty wyższej niż należna jest naruszeniem przepisów postępowania i powinno być uznane za nieskuteczne. Innym nowym rozwiązaniem mającym zachęcić strony do ugodowego rozwiązywania sporów jest art. 13e, zgodnie z którym opłata od pozwu ulega obniżeniu o dwie trzecie, jeżeli powód przed wytoczeniem powództwa wziął udział w mediacji lub próbował rozwiązać spór przed właściwym sądem polubownym powołanym do rozpatrywania sporów konsumenckich. Opłata nie może być obniżona o więcej niż 400 zł.