• Nowe uprawnienia UOKIK w walce z zatorami płatniczymi
Artykuł:

Nowe uprawnienia UOKIK w walce z zatorami płatniczymi

25 sierpnia 2019

Dnia 6 sierpnia 2019 r. Prezydent podpisał ustawę z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w walce z zatorami płatniczymi. Celem ustawy ma być walka z praktyką opóźniania się przedsiębiorców z zapłatą za dostarczone towary oraz usługi a także zjawiskiem nadmiernego, niczym nieuzasadnionego wydłużania terminów zapłaty. Jak wynika z uzasadnienia projektu, uchwalenie ustawy podyktowane jest troską o płynność finansową przedsiębiorców, a zwłaszcza mikro-, małych i średnich przedsiębiorców. Ustawa wprowadza szereg zmian m.in. w ustawie o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, ustawach o PIT, CIT i prawie zamówień publicznych.

Nowa ustawa przyznaje Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów szerokie uprawnienia w zakresie sprawdzania czy przedsiębiorca nie opóźnia nadmiernie się z regulowaniem należności. Przyznaje mu również uprawnienie do wymierzania wysokich kar administracyjnych za brak spełniania świadczeń pieniężnych w terminie.

Nowy typ postępowania kontrolnego

Ustawa wprowadza do ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych artykuł 13c i następne, które regulują kompetencje Prezesa UOKIK związane z walką z zatorami płatniczymi. Zgodnie z art. 13d, wprowadzonym do ustawy, każdy może przekazać Prezesowi UOKiK zawiadomienie dotyczące podejrzenia opóźniania się z regulowaniem należności pieniężnych. Zawiadomienie powinno zawierać wskazanie podmiotu, który zdaniem zawiadamiającego opóźnia się z zapłatą, opis stanu faktycznego, ewentualne dokumenty mające uprawdopodobnić fakt opóźniania się z zapłatą, a także dane zawiadamiającego.

Prezes UOKiK z urzędu wszczyna postępowanie w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, jeśli posiadane przez niego informacje – uzyskane w drodze zawiadomień lub w inny sposób – uzasadniają podejrzenie, że podmiot w ciągu trzech kolejnych miesięcy opóźnia się z zapłatą świadczeń, których łączna kwota wynosi co najmniej 2.000.000 złotych. W toku kontroli Prezes UOKiK może przesłuchiwać świadków, dokonywać przeszukiwań pomieszczeń i środków transportu należących do kontrolowanego oraz zajmować wszelkiego rodzaju dokumenty oraz inne nośniki danych. Jeśli istnieje podejrzenie, że kontrolujący lub osoba przez niego upoważniona w toku wypełniania swoich obowiązków natrafi na opór, który utrudni lub uniemożliwi mu dokonanie czynności, kontrolujący może zwrócić się o pomoc do komendanta Policji właściwego dla miejsca przeprowadzania kontroli.  Do kontroli przeprowadzanych w ramach tego postępowania stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Podmiot kontrolowany nie musi być stroną transakcji, z której wynika opóźnienie w zapłacie należności. Wystarczy, aby był osobą, do której stosuje się ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych i zachodziło uzasadnione przypuszczenie, że jest on w posiadaniu informacji lub dokumentów, które mogą być dowodem w sprawie.

Sankcje za opóźnienie z zapłatą

Jeżeli Prezes UOKiK stwierdzi, że podmiot opóźnił się z zapłatą należności, której dotyczyło postępowanie z pominięciem świadczeń, których termin płatności minął wcześniej niż dwa lata przed wszczęciem postępowania, możliwe jest zastosowanie kary administracyjnej. Wysokość kary jest obliczana według następującego wzoru:

JKP = WŚ × n/365 × OU

gdzie „JKP” oznacza jednostkową wysokość kary za niespełnienie świadczenia w terminie, „WŚ” – wysokość świadczenia, którego dotyczyło opóźnienie, „n” – liczba dni, które upłynęły od dnia wymagalności świadczenia do dnia jego zapłaty lub ostatniego dnia okresu objętego postępowaniem Prezesa UOKiK, a „OU” – odsetki ustawowe w transakcjach handlowych ustalane na dzień wymierzenia kary. Na decyzję o wymierzeniu kary przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Decyzje wydane w postępowaniu w sprawie nadmiernego opóźniania się z zapłatą należności pieniężnych są publikowane na stronie Prezesa UOKiK. Ustawa nie przewiduje maksymalnej wysokości kary.

Co zrobić, by obniżyć karę?

Prezes UOKiK obniża karę o 20%, jeżeli kontrolowany w terminie 14 dni od doręczenia mu postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych zapłaci wszystkie należności wraz z odsetkami w transakcjach handlowych. Jeżeli oprócz spełnienia tego obowiązku kontrolowany zapłaci karę i zrzeknie się prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, Prezes UOKiK obniży karę o kolejne 10%. Organ zwróci nadpłaconą karę na podstawie wydanej przez siebie decyzji. Jeżeli świadczenie pieniężne, którego dotyczy opóźnienie ma wartość równą lub mniejszą niż towary lub usługi dostarczone po terminie lub niedostarczone, Prezes UOKiK odstępuje od wymierzenia kary. Podobnie, Prezes UOKiK nie wymierzy kary, jeżeli opóźnienie w zapłacie było skutkiem działania siły wyższej. Wymierzoną karę należy zapłacić w terminie 30 dni, odkąd decyzja o wymierzeniu kary stała się ostateczna.

Recydywista zapłaci więcej

Jeżeli w ciągu dwóch lat od dnia, w którym decyzja o nałożeniu na przedsiębiorcę kary za nadmierne opóźnienie w regulowaniu należności stała się ostateczna, Prezes UOKiK ponownie stwierdzi, że przedsiębiorca opóźnia się z zapłatą za dostarczone towary lub usługi, wymierzy karę o 50% wyższą niż wynikałoby to z przytoczonego wyżej wzoru. Przedsiębiorca, wobec którego ponownie wydano decyzję o wymierzeniu kary za nadmierne opóźnienia w zapłacie nie może skorzystać z ulg wynikających z uregulowania zaległych należności w toku kontroli ani zrzeczenia się prawa do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Praktyki prowadzące do zatorów płatniczych a roszczenia cywilnoprawne

Nowa ustawa wprowadza do ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji artykuł 17g. Zgodnie z tym przepisem, za czyn nieuczciwej konkurencji będzie uznane między innymi nieuzasadnione wydłużanie terminów zapłaty w transakcjach handlowych, naruszenie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (np. poprzez brak zapłaty w terminie) i niestosowanie się do ustalonego między stronami harmonogramu dostaw lub wykonywania usług.

Konsekwencją tej regulacji jest uprawnienie przedsiębiorcy, którego interes został naruszony wymienionymi wyżej praktykami, do wystąpienia z powództwem o zaniechanie niedozwolonych działań, naprawienie szkody na zasadach ogólnych lub, gdy wspomniana wyżej praktyka prowadząca do zatorów płatniczych jest zawiniona – zasądzenia określonej sumy na cel społeczny.

Oznacza to, że kontrahent przedsiębiorcy, który opóźnia się w spełnianiu należności pieniężnych, może wystąpić do Prezesa UOKiK z zawiadomieniem o nadmiernym opóźnianiu się z regulowaniem należności pieniężnych lub wytoczyć przeciwko kontrahentowi powództwo cywilne.

Podsumowanie

Z uwagi na dość powszechną praktykę opóźniania się przedsiębiorców ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, regulacja motywująca przedsiębiorców do terminowego spełniania należności niewątpliwie jest potrzebna. Pewne wątpliwości budzi jednak to, czy wymierzenie kary pieniężnej jest rozwiązaniem problemu, zwłaszcza że opóźnienia w spełnieniu należności często bywają spowodowane przejściowym brakiem środków pieniężnych. Wymierzenie kary, której wysokość jest z góry określona może doprowadzić do sytuacji, w której przedsiębiorca zalegający z zapłatą ma nowy dług, co z kolei obniża jego zdolność do regulowania należności w stosunku do innych podmiotów. Może to doprowadzić do błędnego koła. Podmiot nie reguluje należności w terminie, przez co Prezes UOKiK wymierza mu karę, przez co podmiot traci płynność finansową i nie jest w stanie regulować należności w terminie. Z uwagi na zamknięty katalog przesłanek odstąpienia od wymierzenia kary, przedsiębiorcy, który opóźnił się z zapłatą należności bardzo trudno będzie obronić się przed wymierzeniem kary. Na wprowadzeniu nowej ustawy mogą jednak skorzystać wierzyciele, którzy w cywilnym postępowaniu o zapłatę zaległości będą dysponować cennym prejudykatem.

Nowa ustawa wejdzie w życie 1 stycznia 2020 roku.