• Ważne zmiany w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu
Artykuł:

Ważne zmiany w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu

21 października 2019

Paulina Ledwoń , Radca Prawny |

Do kogo skierowana jest ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu?

Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu („Ustawa”) zwykle kojarzona jest z obowiązkami dla banków i innych instytucji finansowych. Jest to błąd, który może dużo kosztować.

Art. 2 ust. 1 Ustawy wymienia bowiem szeroki krąg instytucji obowiązanych, na które Ustawa nakłada szereg obowiązków pod rygorem nałożenia dotkliwych kar administracyjnych lub pociągnięcia do odpowiedzialności karnej.

W gronie instytucji obowiązanych Ustawa wymienia m.in. doradców podatkowych, biegłych rewidentów, przedsiębiorców świadczących usługi polegające na zapewnianiu siedziby, adresu prowadzenia działalności gospodarczej, adresu korespondencyjnego lub innych pokrewnych usług (np. dla swoich spółek zależnych!), podmioty prowadzące działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, pośredników w obrocie nieruchomościami, instytucje pożyczkowe, a także przedsiębiorcy w zakresie w jakim przyjmują lub dokonują płatności za towary w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 10.000 euro.

Innymi słowy, przykładowo - spółka, która zapewnia siedziby swoim spółkom zależnym lub prowadzi ich księgi rachunkowe jest instytucją obowiązaną, mającą swoje obowiązki wynikające z Ustawy, o czym często się zapomina.

Najważniejsze zmiany w nowelizacji

W dniu 16 października 2019 r. Sejm uchwalił rządowy projekt nowelizacji Ustawy, Senat nie wniósł poprawek i w niedługim czasie ustawa nowelizująca powinna być podpisana przez Prezydenta. Zmiany wejdą w życie 30 dni po ogłoszeniu ustawy nowelizującej.

Najważniejsze zmiany obejmują trzy obszary funkcjonowania Ustawy.

Wymóg niekaralności

Dotychczas wymóg niekaralności obejmował osoby fizyczne będące udziałowcami w spółkach prowadzących działalność w zakresie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 16 Ustawy, czyli w zakresie bycia przedsiębiorcą, niebędącym inną instytucją obowiązaną, świadczącym usługi polegające na:

 a) tworzeniu osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej,

b) pełnieniu funkcji członka zarządu lub umożliwianiu innej osobie pełnienia tej funkcji lub podobnej funkcji w osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej,

c) zapewnianiu siedziby, adresu prowadzenia działalności lub adresu korespondencyjnego oraz innych pokrewnych usług osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej,

d) działaniu lub umożliwieniu innej osobie działania jako powiernik trustu, który powstał w drodze czynności prawnej,

e) działaniu lub umożliwieniu innej osobie działania jako osoba wykonująca prawa z akcji lub udziałów na rzecz podmiotu innego niż spółka notowana na rynku regulowanym podlegającym wymogom dotyczącym ujawniania informacji zgodnie z prawem Unii Europejskiej lub podlegająca równoważnym standardom międzynarodowym.

Ustawa nakładała również taki obowiązek na osoby zajmujące stanowiska kierownicze w powyższych spółkach oraz na osoby prowadzące działalność w powyższym zakresie.

Nowelizacja rozszerza wymóg niekaralności również na instytucję obowiązaną z art. 2 ust. 1 pkt 18) – pośredników w obrocie nieruchomościami oraz na beneficjentów rzeczywistych powyższych instytucji obowiązanych.

Beneficjent rzeczywisty to przede wszystkim osoba „sprawująca bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad klientem poprzez posiadane uprawnienia, które wynikają z okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiające wywieranie decydującego wpływu na czynności lub działania podejmowane przez klienta” lub osoba, „w imieniu której są nawiązywane stosunki gospodarcze lub przeprowadzana jest transakcja okazjonalna”. W praktyce są to udziałowcy spółki, osoby prowadzące działalność gospodarczą, a także wszystkie osoby, które faktycznie sprawują kontrolę nad daną instytucją obowiązaną.

Generalny Inspektor Informacji Finansowej sprawdzi kompetencje

Nie jest to jedyna zmiana. Ustawa nowelizująca wprowadza wymóg posiadania „wiedzy lub doświadczenia” w zakresie działalności instytucji obowiązanych z art. 2 ust. 1 pkt 16) Ustawy (patrz powyżej) dla beneficjentów rzeczywistych tych instytucji oraz osób zajmujących w nich stanowiska kierownicze.

Dana osoba spełnia wymóg posiadania „wiedzy lub doświadczenia” w przypadku ukończenia szkolenia lub kursu obejmujących prawne lub praktyczne zagadnienia związane ze świadczeniem tych usług albo wykonywania przez okres co najmniej roku czynności związanych z tymi usługami. Zarówno kursy, szkolenia, jak i doświadczenie muszą być potwierdzone odpowiednimi dokumentami.

Na żądanie odpowiedniego organu (zwykle będzie to Generalny Inspektor Informacji Finansowej lub odpowiedni organ nadzoru nad daną instytucją) należy przedstawić dokumenty potwierdzające posiadanie wiedzy lub doświadczenia w zakresie danej działalności pod rygorem nałożenia kary pieniężnej do wysokości 10.000 zł. Ustawodawca przewidział 3 miesięczny termin od dnia wejścia w życie ustawy na uzyskanie powyższych dokumentów.

Kary administracyjne

Do tej pory, w razie stwierdzenia naruszenia przez instytucję obowiązaną określonych obowiązków ustawowych organy państwowe mogły nałożyć karę do wysokości 1.000.000 zł tylko na osobę wyznaczoną przez instytucję obowiązaną spośród organu zarządzającego jako odpowiedzialną za wdrożenie obowiązków z Ustawy.

Po nowelizacji kara może być nałożona również na wyznaczoną przez instytucję kadrę kierowniczą wyższego szczebla odpowiedzialną za wykonywanie obowiązków wynikających z Ustawy oraz na pracownika zajmującego kierownicze stanowisko odpowiedzialnego za zapewnienie zgodności działalności instytucji obowiązanej oraz jej pracowników i innych osób wykonujących czynności na rzecz tej instytucji obowiązanej z przepisami Ustawy.

Ustawodawca nie zdecydował się jednak na zaostrzanie odpowiedzialności karnej i pozostawił grożącą karę pozbawienia wolności dla osoby działającej w imieniu lub na rzecz instytucji obowiązanej, która nie dopełnia określonych obowiązków, na niezmienionym poziomie, tj. od 3 miesięcy do 5 lat.

Podsumowanie

Ustawa nowelizująca wprowadza nowe wymogi dla instytucji obowiązanych, zaostrza odpowiedzialność administracyjną kadry kierowniczej i zaczyna wymagać od zarządców i beneficjentów rzeczywistych posiadania wiedzy oraz doświadczenia w zakresie swojej działalności.

Dla instytucji obowiązanych nie ma obecnie innej możliwości uniknięcia drastycznych kar niż wprowadzenie do swojego funkcjonowania procedur wewnętrznych (compliance), ich regularnego aktualizowania oraz prowadzenia szkoleń dla pracowników. Zwłaszcza, że wydaje się, że trend zaostrzania wymogów i zwiększania odpowiedzialności w tym zakresie będzie kontynuowany.

Już teraz Ustawa nakłada na instytucje obowiązane obowiązek posiadania specjalnej procedury wewnętrznej, obejmującej m.in.: zasady rozpoznawania i oceny ryzyka prania pieniędzy, stosowane środki bezpieczeństwa finansowego, zasady przechowywania dokumentacji i zasady przekazywania odpowiednich informacji do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej. Obowiązkowe jest również sporządzanie identyfikacji i oceny ryzyka odnoszącej się do własnej działalności i aktualizacja tej oceny co najmniej raz na 2 lata.

Z naszych doświadczeń wynika, że poziom skomplikowania obowiązków wynikających z Ustawy sprawia, że warto sięgnąć po profesjonalne doradztwo prawne przy ich wykonywaniu.