W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Korzystając z naszej strony akceptujesz zasady Polityki Cookie.
  • Dyrektywa o sygnalistach - którzy przedsiębiorcy będą musieli wprowadzić ochronę sygnalistów?
Artykuł:

Dyrektywa o sygnalistach - którzy przedsiębiorcy będą musieli wprowadzić ochronę sygnalistów?

26 października 2020

Dorota Szlachetko-Reiter , Partner Zarządzający, Radca Prawny |

Wprowadzenie

W dniu 23 października 2019 r. została uchwalona dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (dalej jako: „Dyrektywa o sygnalistach”).

Dyrektywa o sygnalistach jest ściśle związana z trendem europejskim i krajowym do uchwalania przepisów, które zobowiązują przedsiębiorców do posiadania określonych procedur z zakresu szeroko rozumianego Compliance. W chwili obecnej posiadanie procedury wewnętrznej dotyczącej sygnalistów jest wymagane na podstawie art. 97d ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (dalej jako: „ustawa o ofercie publicznej”), a także na podstawie art. 50 ust. 2 pkt 8) ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (także jako: „AML”).

Powyższe wskazuje, że wymóg posiadania procedury sygnalistów w polskim prawie jest już obecny, jednak jest on skierowany do wąskiego grona przedsiębiorców. Ustawa o ofercie publicznej dotyczy zasadniczo spółek giełdowych, a procedura określona w AML dotyczy instytucji obowiązanych wymienionych w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i terroryzmowi. Natomiast implementacja Dyrektywy o sygnalistach spowoduje znaczące rozszerzenie katalogu przedsiębiorców, którzy będą musieli posiadać odpowiednie procedury wewnętrzne związane z ochroną sygnalistów.

Dyrektywa o sygnalistach, zgodnie z jej art. 26, powinna zostać implementowana do dnia 17 grudnia 2021 roku, natomiast w przypadku podmiotów prawnych w sektorze prywatnym zatrudniających od 50 do 249 pracowników, państwa członkowskie obowiązane są wprowadzić w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wypełnienia obowiązku ustanowienia wewnętrznych kanałów dokonywania zgłoszeń do dnia 17 grudnia 2023 r.

Do kogo będą kierowane zgłoszenia?

Zgodnie z Dyrektywą o sygnalistach, sygnalista może dokonać zgłoszenia wewnętrznego lub zewnętrznego.

Zgłoszenie wewnętrzne jest kierowane do przedsiębiorcy, zgodnie z jego procedurą wewnętrzną (ta procedura w ramach niniejszego artykułu będzie nazywana „procedurą sygnalistów”). Natomiast zgłoszenie zewnętrzne kierowane jest do właściwych organów państwowych, które będą musiały posiadać odpowiednie kanały przyjmowania zgłoszeń oraz będą w obowiązku potwierdzać zgłoszenie, co do zasady, w ciągu 7 dni.

Co istotne, zgłoszenie zewnętrzne może być poprzedzone zgłoszeniem wewnętrznym, ale nie musi. Wynika z tego, że sygnalista może od razu zgłosić nieprawidłowość do właściwego organu państwowego i nie musi korzystać wcześniej z procedury sygnalistów ustanowionej przez przedsiębiorcę. Należy jednak podkreślić, że zgodnie z art. 7 ust. 2 Dyrektywy o sygnalistach, państwa członkowskie powinny zachęcać w pierwszej kolejności do zgłoszeń wewnętrznych przed zgłoszeniami zewnętrznymi, jeżeli naruszeniu można skutecznie zaradzić wewnątrz organizacji, a osoba dokonująca zgłoszenia uważa, że nie zachodzi ryzyko działań odwetowych.

Którzy przedsiębiorcy będą musieli wprowadzić odpowiednie procedury sygnalistów?

Art. 8 Dyrektywy o sygnalistach przewiduje obowiązek ustanowienia kanałów i procedur na potrzeby dokonywania zgłoszeń wewnętrznych i podejmowania działań następczych. Obowiązek ten będzie wykonywany poprzez ustanowienie i wdrożenie procedury sygnalistów.

Obowiązek taki będzie obowiązywać co do zasady przedsiębiorców z sektora prywatnego, którzy zatrudniają co najmniej 50 pracowników. Należy jednak zaznaczyć, że będą przedsiębiorcy, których obowiązek ten będzie dotyczył niezależnie od liczby zatrudnianych pracowników – dotyczy to przedsiębiorców objętych zastosowaniem aktów prawnych wymienionych w części I.B i II załącznika do Dyrektywy o sygnalistach. Powyższe części załącznika wymieniają określone akty prawne np. z zakresu usług finansowych, ochrony środowiska czy też bezpieczeństwa transportu. Dlatego też przedsiębiorca będzie musiał każdorazowo zweryfikować, czy będzie objęty obowiązkiem posiadania procedury sygnalistów.

Należy także wskazać, że zgodnie z art. 8 ust. 7 Dyrektywy o sygnalistach „po dokonaniu odpowiedniej oceny ryzyka, uwzględniającej charakter działalności podmiotów i wynikający z niej poziom ryzyka, w szczególności w dziedzinie środowiska i zdrowia publicznego, państwa członkowskie mogą zobowiązać podmioty prawne w sektorze prywatnym, które zatrudniają mniej niż 50 pracowników, do ustanowienia wewnętrznych kanałów i procedur dokonywania zgłoszeń”. Oznacza to, że państwa członkowskie przy implementowaniu Dyrektywy o sygnalistach będą mogły rozszerzyć obowiązek posiadania procedury sygnalistów także na przedsiębiorców zatrudniających mniej niż 50 pracowników.

Co ciekawe, zgodnie z art. 8 ust. 9 Dyrektywy o sygnalistach, powyższy obowiązek posiadania procedury sygnalistów będzie dotyczył wszystkich podmiotów prawnych w sektorze publicznym, w tym podmiotów będących własnością lub znajdujących się pod kontrolą takich podmiotów - z tym że państwa członkowskie mogą zwolnić z powyższego obowiązku gminy liczące mniej niż 10 000 mieszkańców lub zatrudniające mniej niż 50 pracowników lub inne z powyższych podmiotów zatrudniające mniej niż 50 pracowników. Dlatego też z zasady wszystkie spółki Skarbu Państwa i spółki komunalne będą zobowiązane do ustanowienia procedury sygnalistów, chyba że zostaną z tego obowiązku zwolnione.

Czy procedury sygnalistów będą dotyczyć wszystkich naruszeń prawa?

Zgodnie z art. 2 dyrektywy, Dyrektywa o sygnalistach ustanawia wspólne minimalne normy ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii Europejskiej z enumeratywnie wymienionych dziedzin i aktów prawnych. Dziedzinami tymi są na przykład: zamówienia publiczne, bezpieczeństwo transportu, ochrona środowiska, ochrona konsumentów czy też ochrona prywatności i danych osobowych. Ponadto, ochrona będzie dotyczyć sygnalistów zgłaszających naruszenia mające wpływ na interesy finansowe Unii, a także naruszenia dotyczące rynku wewnętrznego UE.

Oznacza to, że procedura sygnalistów nie będzie dotyczyła zgłoszeń naruszenia jakichkolwiek aktów prawnych, jednakże podkreślić należy, że ustawodawca krajowy może rozszerzyć zakres dziedzin i aktów prawnych, w ramach których zgłoszenia będą objęte obligatoryjną ochroną.

Podsumowanie

Dyrektywa o sygnalistach rozszerza wymagania stawiane przedsiębiorcom w kwestii posiadania odpowiednich procedur wewnętrznych z zakresu Compliance. Należy jednak podkreślić, że Dyrektywa o sygnalistach ustanawia minimalny zakres ochrony sygnalistów, który będzie musiał być przez ustawodawcę krajowego implementowany. Oznacza to, że polski parlament będzie mógł przyjąć ustawę o sygnalistach ustanawiającą szersze obowiązki – zarówno podmiotowe, jak i przedmiotowe – dla polskich przedsiębiorców.

Każdy przedsiębiorca będzie musiał dokonać analizy, czy jest obowiązany do posiadania procedury sygnalistów, czy też nie ma takiego obowiązku. Warto podkreślić, że sporządzenie odpowiedniej, czytelnej i skutecznej procedury nie jest łatwe i często wymaga skorzystania z usług profesjonalisty, który sporządzi procedurę dostosowaną do potrzeb konkretnego przedsiębiorcy.

W ramach naszego Newslettera będziemy informować na bieżąco o pojawiających się w toku procedury ustawodawczej projektach aktów prawnych mających na celu implementowanie Dyrektywy o sygnalistach, aby pomóc Państwu odpowiednio się do tego przygotować.