• O uchyleniu się od odpowiedzialności z art. 299 KSH…
Artykuł:

O uchyleniu się od odpowiedzialności z art. 299 KSH…

30 stycznia 2020

W dniu 19 lipca 2019 roku (sygn. akt. II CSK 528/18) zapadł wyrok Sądu Najwyższego, który dał asumpt do kolejnych rozważań nad tematyką odpowiedzialności członków zarządu z art. 299 KSH. Przedmiotem orzeczenia jest m.in. wyjaśnienie, dlaczego samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego nie wystarcza do uchylenia się przez członków zarządu od odpowiedzialności.

Stan faktyczny sprawy

Powód domagał się spełnienia świadczenia od pozwanego, który zajmował stanowisko członka zarządu w dłużnej spółce z o.o. Powód, nie mogąc wyegzekwować swojej wierzytelności od spółki z o.o., wniósł powództwo przeciwko byłemu członkowi zarządu, chcąc spełnienia należnego mu świadczenia przysługującego na podstawie art. 299 KSH. Pozwany w 2006 roku jako jeden z trzech członków zarządu, złożył wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu. Wierzyciele przyjęli układ, a Sąd Rejonowy ogłosił upadłość spółki z o.o. z możliwością zawarcia układu, ale jednocześnie odmówił jego zatwierdzenia. W dniu 26 czerwca 2007 roku Sąd Okręgowy zmienił postanowienie Sądu Rejonowego i zatwierdził układ, jednakże 10 sierpnia 2007 roku uprawomocniło się postanowienie Sądu Rejonowego stwierdzające zakończenie postępowania upadłościowego spółki. W dniu 27 marca 2009 roku jeden z wierzycieli wniósł o uchylenie układu z powodu jego niewykonania przez spółkę dłużną, a dopiero 25 maja 2009 roku spółka złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości z likwidacją majątku. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2009 roku Sąd uchylił układ oraz otworzył zakończone postępowanie upadłościowe. Sąd Najwyższy zgodził się, z ustaleniami Sądu Okręgowego, że złożenie wniosku o uchylenie układu nastąpiło z przeszło półtora rocznym opóźnieniem.

Co w praktyce wynika z wyroku?

Wątpliwości budził czas złożenia wniosku o uchylenie układu albo ogłoszenia upadłości likwidacyjnej, w celu uniknięcia odpowiedzialności za zobowiązania spółki dłużnej przez członków jej zarządu na podstawie art. 299 KSH. Wniosek ten powinien być złożony w  momencie, w którym spółka dłużna uchyla się od wykonania zobowiązania, bądź nie jest w stanie wykonywać zobowiązań zawartych w układzie. Sąd Najwyższy nie określił dokładnie terminu jego złożenia, pozostawiając pole do interpretacji, jednakże analogicznie do art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego dotyczącego wniosku o upadłość można wnioskować, że powinien on być złożony w ciągu 30 dni od dnia zaistnienia powyższej z wymienionych przesłanek.

Obowiązki spoczywające na członkach zarządu

Sąd Najwyższy przyjął tezę sądu II instancji, że to na organach spółki z o.o. ciąży obowiązek zrealizowania układu z wierzycielami, jak i dokonania poprawnej analizy sytuacji majątkowej spółki. W razie niewypłacalności spółki jej członkowie są zobligowani do składania odpowiednich wniosków, z zachowaniem właściwego terminu w ramach ochrony prawnej swoich wierzycieli. Niepodjęcie tych działań adekwatnych do obecnego stanu spółki, stwarza możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności członków zarządu na podstawie art. 299 § 2 KSH.

Postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego nie zwalnia od odpowiedzialności członków zarządu

Mając na uwadze art. 293 zd. 1 p.u.n. (obecnie, po nowelizacji, w podobnym brzmieniu - art. 266d prawa upadłościowego Sąd Najwyższy uznał, że samo uprawomocnienie się postanowienia zatwierdzającego układ i wydanie postanowienia o zakończeniu postępowania upadłościowego, nie jest definitywnym zakończeniem tego postępowania, ponieważ w razie uchylenia układu nie wszczyna się nowego postępowania lecz „otwiera się zakończone postępowanie”. Istotnym jest, że wszelkie działania jak i zaniechania spółki z o.o., które nastąpią po ogłoszeniu upadłości, nie będą zwalniały jej członków od odpowiedzialności za zobowiązania zaciągnięte następczo. Dopiero postanowienie o wykonaniu układu mogłoby dać podstawę do braku odpowiedzialności członków zarządu, nie zaś samo złożenie wniosku.

Istotne tezy wyroku

Istotnym jest również fakt, że po ogłoszeniu upadłości spółki jak i zatwierdzeniu układu, gdy spółka ponownie znajduje się w sytuacji aktualizującej powinność złożenia wniosku, to członkowie zarządu powinni złożyć:

- jeżeli „pierwotny” wniosek o ogłoszenie układu został złożony przed 1 stycznia 2016 roku (data wejścia w życie nowelizacji prawa upadłościowego) - wniosek o uchylenie układu i   ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku

- w odniesieniu do układów zawartych w postępowaniach wszczętych po 1 stycznia 2016 roku – wniosek o ogłoszenie upadłości.

Wyrok Sądu Najwyższego może prowadzić do rozszerzającej wykładni, odpowiedzialności członków zarządu z tytułu niezłożenia, w terminie odpowiedniego wniosku zgodnie z 299 § 2 KSH. Gdyby Sąd Najwyższy przyjął odmienną interpretacje mogłoby to prowadzić do nadmiernego pokrzywdzenia wierzycieli spółki dłużnej. Można zakładać, że powyższy wyrok znajdzie odzwierciedlenie w innych orzeczeniach, poszczególnych sądów.