W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Korzystając z naszej strony akceptujesz zasady Polityki Cookie.
  • Projekt nowelizacji kodeksu spółek handlowych – rozszerzenie uprawnień rad nadzorczych
Artykuł:

Projekt nowelizacji kodeksu spółek handlowych – rozszerzenie uprawnień rad nadzorczych

22 września 2020

Wiesław Łatała , Partner Zarządzający, Radca Prawny |

W dniu 19 września 2020 roku zakończyły się konsultacje społeczne dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw (numer projektu UD113, dalej jako: „Nowelizacja”) opracowanego przez Komisję do spraw reformy nadzoru właścicielskiego, działającą przy Ministerstwie Aktywów Państwowych.

Znaczną część Nowelizacji stanowią przepisy odnoszące się do prawa koncernowego, które zdaniem autorów przyczynią się do usprawnienia funkcjonowania przedsiębiorców, którzy prowadzą działalność w formie złożonych struktur korporacyjnych i kapitałowych. O zmianach dotyczących grup spółek pisaliśmy już tutaj.

Istotną część Nowelizacji stanowią przepisy wprowadzające zmiany dotyczące rad nadzorczych, których celem jest poprawa efektywności sprawowanego przez nie nadzoru korporacyjnego.

  1. Dotychczasowe kompetencje rad nadzorczych

Rada nadzorcza jest kolegialnym organem, odpowiedzialnym za stały nadzór nad wszystkimi dziedzinami bieżącej działalności spółki kapitałowej. Jej utworzenie jest obligatoryjne w przypadku spółki akcyjnej, a w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zależy od decyzji wspólników (wyjątek – kapitał zakładowy przekracza 500 tysięcy złotych, a liczba wspólników jest większa niż 25). Rada nadzorcza powinna funkcjonować jako ciało gwarantujące prowadzenie spraw spółki przez członków zarządu w sposób uwzględniający interes spółki. Jednakże, możliwość należytego wykonania tego obowiązku przez radę nadzorczą jest uzależniona od uzyskania dostępu do rzetelnych i kompletnych informacji dotyczących spółki. Dotychczasowe uprawnienia do rad nadzorczych w tym zakresie (art. 219 § 4 w przypadku spółki z o.o. oraz art. 382 § 4 dla spółki akcyjnej) często okazują się niewystarczające, w szczególności w odniesieniu do nadzwyczajnych i trudnych do przewidzenia zdarzeń, jak również o towarzyszących im okolicznościach. Niejednokrotnie brak takich informacji prowadził do tego, że rada nadzorcza, którą co do zasady tworzą wysoce wykwalifikowani eksperci, nie była w stanie podjąć działań mających na celu identyfikację, a następnie minimalizację ryzyk oraz zabezpieczenie interesu spółki.

Ze względu na brak jednoznacznego przepisu nakładającego obowiązek informowania rad nadzorczych o aktualnej sytuacji spółki, propozycję wprowadzenia mechanizmu zapewniającego radom nadzorczym bieżący dostęp do istotnych wiadomości dotyczących spółki należy ocenić pozytywnie.

  1. Obowiązek przekazywania przez zarząd informacji radzie nadzorczej

Dodane w Nowelizacji przepisy nakładają na zarząd obowiązek regularnego i niezwłocznego przekazywania radzie nadzorczej informacji dotyczących działalności spółki. Katalog informacji objętych tym obowiązkiem jest otwarty i obejmuje w szczególności informacje dotyczące:

  1. podjętych przez zarząd uchwał od czasu poprzednio przekazanej radzie nadzorczej informacji w tej sprawie,
  2. stanu majątkowego spółki, ze szczególnym uwzględnieniem obszaru operacyjnego, inwestycyjnego i kadrowego,
  3. stanu realizacji kierunków rozwoju spółki, wraz ze wskazaniem i uzasadnieniem rzeczywistych odstępstw od wyznaczonych planów,
  4. transakcji i innych istotnych zdarzeń, mających istotny wpływ na sytuację majątkową spółki,
  5. znaczących zmianach dotyczących udzielonych wcześniej radzie nadzorczej informacji, jeżeli zmiany te istotnie wpływają lub mogą wpływać na sytuację spółki.

W projekcie Nowelizacji, w związku z sygnalizowanymi powyżej zmianami w zakresie prawa holdingowego, wprost wskazano, że powyższe informacje powinny odnosić się również do spółek zależnych i innych spółek powiązanych, jeżeli tylko takie informacje znane są zarządowi.

  1. Doradca rady nadzorczej

Kolejnym uprawnieniem rad nadzorczych przewidzianym przez przepisy Nowelizacji jest możliwość samodzielnego (z pominięciem zarządu) wyboru zewnętrznego podmiotu w celu zbadania na koszt spółki określonych zagadnień dotyczących działalności spółki lub jej stanu majątkowego. Podmiot wybrany przez radę nadzorczą powinien posiadać odpowiednią wiedzę i kwalifikacje, pozwalające na sporządzenie rzetelnego i obiektywnego sprawozdania z przeprowadzonego badania. Projektowane zmiany nakładają na zarząd obowiązek udostępnienia dokumentów i wyczerpujących informacji niezbędnych ze względu na przedmiot badania, w terminie i w sposób umożliwiający ukończenie prac w okresie wyznaczonym przez radę nadzorczą. W statucie lub umowie spółki dopuszczalne jest zupełne wyłączenie uprawnienia rady nadzorczej lub jego ograniczenie poprzez upoważnienie walnego zgromadzenia/zgromadzenia wspólników do określenia maksymalnego łącznego wynagrodzenia wszystkich doradców rady nadzorczej, które spółka może pokryć w ciągu jednego roku obrotowego.

Po przeprowadzeniu badania i sporządzeniu z niego sprawozdania rada nadzorcza podejmuje decyzję o tym czy zostanie ono udostępnione wspólnikom lub akcjonariuszom. Autorzy projektu dopuszczają możliwość udostępnienia jedynie określonych części sprawozdania poprzez odpowiednie zastosowanie art. 212 § 2 oraz 428 § 2 KSH.

Udostępnienie sprawozdania z badania powinno odbywać się w sposób odpowiedni dla ogłoszenia o zwołaniu walnego zgromadzenia/zgromadzenia wspólników - ma to zapewnić równość informacyjną między wspólnikami/akcjonariuszami. W przypadku spółek publicznych dodatkowo wskazano, że zastosowanie tego mechanizmu nie może prowadzić do naruszenia obowiązków informacyjnych, jakie na nich spoczywają.

Wskazane powyżej wymagania w zakresie kompetencji doradców dotyczą jedynie podmiotów zatrudnianych przez radę nadzorczą – jest to rozwiązanie niezrozumiałe, będące niekonsekwencją Ustawodawcy. Wydaje się bowiem, że logicznym powinno być przyjęcie przez Ustawodawcę jednakowych wymagań kompetencyjnych także dla innych podmiotów profesjonalnych zatrudnianych przez Spółkę, a sam fakt powołania doradcy przez dany organ nie powinien być jedyną podstawą dla różnicowania stawianych mu wymagań.

  1. Zasada biznesowej oceny sytuacji

Ponadto, Nowelizacja wprowadza do KSH zasadę biznesowej oceny sytuacji (tj. Business Judgement Rule), zgodnie z którą odpowiedzialność członków organów (zarówno zarządu jak i rady nadzorczej) za szkodę wyrządzoną spółce na skutek decyzji, które okażą się błędne jest wyłączona, o ile takie decyzje były podejmowane w granicach uzasadnionego ryzyka biznesowego, w oparciu o adekwatne do okoliczności informacje. Rozwiązanie takie również należy ocenić pozytywnie – ryzyko jest nieodzownym elementem prowadzenia działalności gospodarczej, w związku z czym badanie kwestii ewentualnej odpowiedzialności powinno odbywać się poprzez analizę sytuacji, w której dana decyzja była podejmowana, a nie z perspektywy jej skutków.

Niestety, o ile sam pomysł wprowadzenia business judgement rule do polskiego porządku prawnego należy ocenić pozytywnie, o tyle zmiany wskazane przez autorów Nowelizacji trudno uznać za słuszne. Zarówno art. 293 § 1 KSH w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jak i 483 § 1 KSH w przypadku spółki akcyjnej w proponowanym brzmieniu nie przesądzają na czym polega bezprawność zachowania członka organu. Jest to niezrozumiałe, szczególnie gdy podobne rozwiązanie zawarto w przepisach dotyczących prostej spółki akcyjnej (art. 300125 KSH). Poglądem aktualnie dominującym w orzecznictwie jest uznanie danego zachowania członka organu za bezprawne tylko w sytuacji, gdy narusza ono konkretny zakaz lub nakaz ustawowy. Przyjęcie takiego stanowiska stoi w sprzeczności z celem implementacji business judgement rule do porządku prawnego – zasada biznesowej oceny sytuacji nie może zwalniać członka zarządu lub rady nadzorczej od odpowiedzialności za łamanie prawa. W związku z powyższym, trudno wskazać przypadki, do których ta zasada realnie mogłaby znaleźć zastosowanie.

  1. Podsumowanie

Proponowane zmiany z pewnością przyczynią się do wzmocnienia pozycji rad nadzorczych w spółkach kapitałowych. Inny będzie również ich charakter – w Ocenie Skutków Regulacji wskazano, że celem Ustawodawcy jest zmiana sposobu postrzegania rady nadzorczej. Ma ona stać się równoprawnym partnerem zarządu, mającym zagwarantowany dostęp do informacji oraz posiadającym realne instrumenty do wykonywania nadzoru. Dotychczas, właśnie ze względu na brak informacji o różnych zdarzeniach, sprawowanie funkcji przez rady nadzorcze było w licznych przypadkach utrudnione. Zapewnienie bieżącego dostępu do istotnych wiadomości dotyczących spółki, przyznaje powołanym ekspertom uprawnienia pozwalające na zadbanie o interes danego podmiotu, a także da szansę na odpowiednią reakcję i zainicjowanie ewentualnych działań prewencyjnych czy naprawczych. Na marginesie należy dodać, że zdaniem niektórych przedsiębiorców, konsekwencją takiej regulacji może być znaczący wzrost zapotrzebowania na „zawodowych” członków rad nadzorczych tj. na osoby o wysokich kompetencjach, które zapewnią należyty poziom wykonywania obowiązków nadzorczych, w sposób zgodny z prawem i dokumentami korporacyjnymi spółek.