W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Korzystając z naszej strony akceptujesz zasady Polityki Cookie.
  • W dobie pandemii państwo przyjmie na siebie ryzyko transakcji handlowej
Artykuł:

W dobie pandemii państwo przyjmie na siebie ryzyko transakcji handlowej

22 września 2020

Dnia 21 sierpnia 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 lipca 2020 r. o wsparciu rynku ubezpieczeń należności handlowych w związku z przeciwdziałaniem skutkom gospodarczym COVID-19 (dalej jako: „Ustawa”). Ustawa jest kolejnym z instrumentów legislacyjnych mających pobudzić gospodarkę w sytuacji spowodowanej pandemią recesji i ułatwić finansowanie transakcji handlowych oraz zmniejszyć ryzyko związane z udzielaniem tzw. kredytów kupieckich.

Warunki przejęcia ryzyka transakcji

Ustawa tworzy mechanizm, na podstawie którego Skarb Państwa reprezentowany przez ministra właściwego do spraw gospodarki uprawniony jest do zawarcia z zakładem ubezpieczeń ubezpieczającym daną transakcję, umowy o przejęcie ryzyka transakcji handlowej. Przejęcie ryzyka ma dotyczyć ubezpieczeń  należności powstałych w okresie od dnia 1 kwietnia do dnia 31 grudnia 2020 r. wynikających z transakcji handlowych, przy czym transakcja handlowa jest tu określana jako sprzedaż towarów lub usług na terenie Rzeczypospolitej Polskiej lub eksport z terenu Rzeczypospolitej Polskiej dokonany przez przedsiębiorcę. Ustawa odsyła w tym miejscu do pojęcia przedsiębiorcy z Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Jest to definicja znacznie szersza niż definicja z ustawy Prawo przedsiębiorców, do której odsyła większość ustaw dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej – zgodnie z Prawem przedsiębiorców działalność gospodarcza powinna być przez przedsiębiorcę wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Kodeks cywilny takiego warunku nie stawia. Oznacza to, że zakres podmiotów, których należności podlegają ustawie jest naprawdę szeroki. Ustawa przewiduje również przejęcie ryzyka należności przysługujących przedsiębiorcom zagranicznym.

Przejęcie ryzyka ma doprowadzić do przejęcia przez państwo ryzyka niespłacenia należności wynikającej z transakcji handlowej z kontrahentem mającym swoją siedzibę w państwie o ryzyku tymczasowo niezbywalnym, które zostało wymienione w załączniku do komunikatu Komisji do państw członkowskich w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do krótkoterminowego ubezpieczenia kredytów eksportowych. Na liście tych państw figurują obecnie wszystkie kraje Unii Europejskiej, a także Australia, Kanada, Islandia, Japonia, Nowa Zelandia, Norwegia, Wielka Brytania, Szwajcaria i USA. Aby należność kwalifikowała się do objęcia umową o przejęcie ryzyka, musi być ona stwierdzona dokumentem księgowym wystawionym zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa lub prawomocnym wyrokiem sądu i przewidywać termin płatności poniżej 2 lat. Przejęcie ryzyka dotyczy należności z transakcji handlowych obejmujących sprzedaż towarów lub świadczenia usług na terenie Rzeczypospolitej Polskiej oraz eksportu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Treść umowy o przejęcie ryzyka

Umowa o przejęcie ryzyka transakcji handlowej co do zasady może przewidywać przejęcie przez Skarb Państwa 80% ryzyka ubezpieczeniowego wynikającego z portfela ubezpieczeń należności handlowych. Jeśli kwota odszkodowań wypłaconych przez zakład ubezpieczeń przekroczy wartość równą 243,75% składki przypisanej brutto zakładu ubezpieczeń z ubezpieczenia należności handlowych w 2019 r., Skarb Państwa przejmuje 100% ryzyka ubezpieczeniowego. Zobowiązanie Skarbu Państwa nie może przekroczyć 375% składki przypisanej brutto (kwoty składek brutto należnych z tytułu zawartych umów ubezpieczenia, niezależnie od tego, czy kwoty te opłacono) zakładu ubezpieczeń z ubezpieczenia należności handlowych w 2019 r.

Umowa o przejęcie ryzyka nie może zostać zawarta z zakładem ubezpieczeń, który znajduje się w trudnej sytuacji bądź 31 grudnia 2019 r. znajdował się w trudnej sytuacji. Umowa o przejęcie ryzyka może być zawarta w ciągu 3 miesięcy od wejścia w życie ustawy czyli do dnia 21 października 2020 r. Choć ustawa upoważnia Skarb Państwa do zawarcia umowy o przejęcie ryzyka, Ustawa nie tworzy po stronie zakładu ubezpieczeń roszczenia o zawarcie tego rodzaju umowy. Zakład nie mógłby dochodzić zobowiązania Skarbu Państwa do zawarcia umowy.

W zamian za przejęcie ryzyka, Skarbowi Państwa przysługiwać będzie udział 80% zainkasowanej składki należnej zakładowi ubezpieczeń, udział w kwotach uzyskanych przez zakład ubezpieczeń w wyniku postępowań regresowych dotyczących należności handlowych w wysokości proporcjonalnej do udziału Skarbu Państwa w wypłaconym odszkodowaniu dotyczącym danej należności handlowej. Ponieważ podmiotem zarządzającym portfelem ubezpieczeń w dalszym ciągu pozostaje zakład ubezpieczeniowy, Skarb Państwa będzie zobowiązany do wypłaty zakładowi prowizji w wysokości 28% zainkasowanej składki należnej zakładowi ubezpieczeń z tytułu objęcia ochroną ubezpieczeniową należności handlowych, która jest potrącana z należności, do których uiszczenia jest obowiązany zakład ubezpieczeń.

Wypłata środków przez Skarb Państwa i nadzór nad ich wykorzystaniem

Zgodnie z Ustawą, zawarcie umowy o przejęcie ryzyka transakcji handlowej będzie zobowiązywać państwo do przekazania zakładowi ubezpieczeń środków na wypłatę odszkodowań w sytuacji zajścia zdarzenia objętego ubezpieczeniem, czyli braku zapłaty należności z tytułu transakcji handlowej. Przekazanie zakładowi środków przez Skarb Państwa wiąże się z objęciem zakładu ubezpieczeń nadzorem w zakresie wykorzystaniu tych środków. Nadzór ten sprawuje minister gospodarki z pomocą Komisji Nadzoru Finansowego.

Możliwość uszczegółowienia zasad zawierania umów

Zgodnie z art. 3 ustawy, Rada Ministrów została upoważniona do ustalenia rządowego programu wsparcia rynku ubezpieczeń należności handlowych, który określiłby szczegółowe cele, warunki realizacji wsparcia, sposób sprawozdawania o realizacji celów oraz monitorowania i oceny stopnia ich realizacji i kwotę, jaka zostanie przeznaczona na realizację programu. Na dzień dzisiejszy jednak żaden taki program nie został  wydany, a w związku z tym, zasady przejmowania przez państwo ryzyka transakcji handlowych określają wyłącznie dość ogólnikowe przepisy Ustawy.