W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Korzystając z naszej strony akceptujesz zasady Polityki Cookie.
  • Zabezpieczenie środka dowodowego w sprawach własności intelektualnej – skuteczność regulacji wprowadzonych nowelizacją z 2020 r.
Artykuł:

Zabezpieczenie środka dowodowego w sprawach własności intelektualnej – skuteczność regulacji wprowadzonych nowelizacją z 2020 r.

23 lutego 2021

Katarzyna Zajas - Aydogan , Partner, Radca Prawny |
Alex Węklar , Adwokat |

Postępowanie w sprawach własności intelektualnej

Dnia 1 lipca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 288 z późn. zm.). Ustawa ta wprowadza zupełnie odrębne postępowanie z zakresu prawa własności intelektualnej. Celem nowelizacji było wprowadzenie instytucji mających ułatwić dochodzenie ochrony praw własności intelektualnej poprzez zapewnienie realnego i szybkiego dostępu do wyspecjalizowanych w tej tematyce nowych wydziałów sądów do spraw własności intelektualnej jak i zapewnienie stronom różnego rodzaju instrumentów prawnych pozwalających na obronę swoich praw. Przepisy regulujące odrębne postępowanie w sprawach własności intelektualnej odnoszą się do postępowań sądowych w sprawach o ochronę praw autorskich i pokrewnych, o ochronę praw własności przemysłowej, o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji, o ochronę dóbr osobistych w zakresie, w jakim dotyczą one wykorzystania dobra osobistego w celu indywidualizacji, reklamy lub promocji przedsiębiorcy, towarów lub usług, o ochronę dóbr osobistych w związku z działalnością naukową lub wynalazczą oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych.

Postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia środka dowodowego

Jednym ze środków prawnych służących ochronie dochodzonych roszczeń przewidzianych w nowej regulacji jest instytucja zabezpieczenia środka dowodowego uregulowana w art. 47996 – 479105 k.p.c. Środek ten nie stanowi novum w polskim stanie prawnym, był już przewidziany w ustawach szczególnych dotyczących określonych rodzajów praw własności intelektualnej. Wprowadzenie tego środka w regulacji kodeksowej ma zapewnić, iż będzie dostępny dla poszkodowanego naruszeniem każdego z prawa własności intelektualnej, a nie tylko określonych praw przewidzianych w ustawach szczególnych. Instytucja ta z jednej strony zapewnia przyszłemu powodowi możliwość uzyskania informacji o faktach dotyczących naruszeń jego praw, z drugiej strony – zapewnia pozyskanie, na potrzeby trwającego lub przyszłego postępowania, materialnego substratu, za pomocą którego prowadzony będzie dowód. Pełni więc ona funkcje wydobywczą, jak i zachowawczą. Środek ten ma zatem zapewnić przyszłemu powodowi uzyskanie dostępu do informacji o faktach dotyczących naruszeń prawa, aby mógł on przygotować podstawę faktyczną wytaczanego powództwa. W sprawach z zakresu własności intelektualnej możliwości przyszłego powoda w obszarze ustalenia faktów dotyczących np. rozmiaru bezprawnej eksploatacji chronionego dobra są ograniczone, gdyż dowody znajdują się co do zasady w dyspozycji przyszłego pozwanego.

Sąd może udzielić zabezpieczenia środka dowodowego przed wszczęciem postępowania lub w jego toku, aż do zamknięcia rozprawy w pierwszej instancji. Zgodnie z regulacją udzielenie zabezpieczenia środka dowodowego jest możliwe na wniosek uprawnionego, który uprawdopodobnił roszczenie, jak również interes prawny w zabezpieczeniu. Przez interes prawny należy uznać sytuacje, w której brak żądanego zabezpieczenia uniemożliwia lub poważnie utrudnia przytoczenie lub udowodnienie istotnych faktów, jak również, gdy zachodzi ryzyko zniszczenia środka dowodowego lub opóźnienie w uzyskaniu środka dowodowego może uniemożliwić lub poważnie utrudnić osiągnięcie celu postępowania dowodowego, lub gdy z innych przyczyn zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rzeczy. Zaś przez uprawdopodobnienie należy rozumieć uwiarygodnienie istnienia zgłoszonego roszczenia, a więc w ten sam sposób jak na gruncie wniosku o udzielenie zabezpieczenia przewidzianego w art. 730 k.p.c. Należy pamiętać, iż zabezpieczenie środka dowodowego w rozumieniu art. 47996 k.p.c. nie służy przeprowadzeniu dowodu, lecz ma na celu umożliwić zebranie informacji niezbędnych do wniesienia powództwa. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien zostać rozpoznany bezzwłocznie, najpóźniej w terminie tygodnia od jego wpływu do sądu. Postanowienie o zabezpieczeniu środka dowodowego może być wydane zarówno przeciwko temu, przeciwko komu przysługuje roszczenie prawa materialnego, jak również przeciwko osobie trzeciej - we władaniu której znajdują się środki dowodowe, które mają zostać zabezpieczone, np. przechowujący rzeczy, które naruszają prawa własności intelektualnej. Postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia środka dowodowego sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym. Orzeczenie to jest wykonalne z chwilą jego wydania. Czynności wykonawcze postanowienia spoczywają na komorniku. Oznacza to, że z chwilą wydana postanowienia i podjęcia działań przez komornika w przedmiocie zabezpieczenia środka dowodowego udzielona zostaje realna ochrona przyszłemu powodowi. O sposobie zabezpieczenia ostatecznie decyduje sąd – powinien to być sposób odpowiedni do okoliczności danej sprawy.  Przepisy wskazują jedynie przykładowe sposoby zabezpieczenia środka dowodowego stanowiąc, że może ono polegać w szczególności na odebraniu towarów, materiałów, narzędzi użytych do produkcji lub dystrybucji, dokumentów, jak również sporządzeniu szczegółowego opisu tych przedmiotów połączone, w razie konieczności, z pobraniem ich próbek. Z uwagi, iż postanowienie jest wydawane na posiedzeniu niejawnym i następnie jest doręczane obowiązanemu przez komornika w trakcie dokonywania zajęcia, z tą chwila obowiązany dowiaduje się o postanowieniu.  Ma to służyć zapobiegnięciu ukrywania lub niszczenia środków dowodowych. Na postanowienie przysługuje obowiązanemu zażalenie do Sądu drugiej instancji. Uprawniony zaś uzyskuje wgląd do zabezpieczonego środka dowodowego dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia. Ma to na celu zminimalizowanie ryzyka bezpodstawnego ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa.

Dotychczasowa praktyka

Jak pokazuje praktyka przez tak krótki okres czasu, przepisy nowelizujące k.p.c. w przedmiocie uregulowania odrębnego trybu w sprawach własności intelektualnej i wprowadzenia zabezpieczenia środków dowodowych spełniają swoja rolę. W ostatnim czasie mały lokalny przedsiębiorca zauważył, iż inny podmiot o większej skali działalności wprowadził do swojej oferty taki sam produkt, jaki oferuje przedsiębiorca  wykonywany z zastosowaniem tej samej techniki. Przedsiębiorca przed wniesieniem powództwa zdecydował się na złożenie wniosku o udzielnie zabezpieczenia środka dowodowego w postaci oferowanych produktów. Sąd właściwy do spraw dotyczących własności intelektualnej w szybkim czasie wydał postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia. Umożliwiło to przedsiębiorcy pozyskanie dowodów koniecznych do wykazania zasadności swoich roszczeń.  Sprawne działanie sądów w ramach udzielania zabezpieczeń w sprawach o naruszanie własności intelektualnej ma ogromne znaczenie w sporach pomiędzy producentami towarów, zwłaszcza gdy chodzi o produkcję towarów sezonowych czy związanych z określonymi porami roku, zaś dowody mogą posłużyć w przyszłym procesie znajdują się w posiadaniu przeciwnej strony. Tym samym sprawnie działanie sądu i stosowanie nowych instytucji zapewnia realną ochronę. Również na uwagę zasługuje fakt, iż pomimo trwającej epidemii COVID 19 i panujących  obostrzeń sprawy związane z zabezpieczeniem przy naruszeniu praw własności intelektualnej co do zasady  procedowane są sprawnie.

Podsumowanie

W sprawach o naruszenie prawa własności intelektualnej czas ma najważniejsze znaczenie. Bowiem jedynie szybka reakcja sądu oraz zastosowanie właściwych środków zabezpieczających jest w stanie zabezpieczyć interes podmiotu przed trwającym stanem naruszeń. Okoliczność, iż zobowiązany dowiaduje się o wydanym postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia dopiero przy czynnościach komornika oraz fakt, iż postanowienie jest natychmiast wykonalne, zaś komornik jest organem odpowiedzialnym za wykonanie postanowienia, pozwala w praktyce zapewnić realną ochronę naruszonego prawa uprawnionego. Wprowadzając nową regulację ustawodawca dostrzegł możliwość wykorzystywania środka o zabezpieczenie środka dowodowego przez uprawnionych w sposób sprzeczny z jego celem, jako sposób wchodzenia w posiadanie informacji stanowiących tajemnice przedsiębiorstwa. Z tych względów, dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia uprawiony ma możliwość zapoznania się z zajętymi rzeczami. Dodatkowo z uwagi na odpowiednie stosowanie art. 746 k.p.c.  obowiązanemu przysługuje roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej wykonaniem zabezpieczenia, jeśli z jakiejś przyczyny pismo wszczynające postępowanie nie zostało złożone w wyznaczonym terminie, zostało cofnięte, zwrócone, odrzucone, oddalone lub postępowanie umorzono. Wydaje się, iż pomimo krótkiego upływu okresu obowiązywania tych przepisów, przedmiotowa regulacja będzie spełnia swoje zastosowanie w praktyce, poprzez zapewnienie zgodnie z założeniami teoretycznymi skutecznej ochrony praw.