W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Korzystając z naszej strony akceptujesz zasady Polityki Cookie.
  • Zasady karania managerów przez Prezesa UOKiK za umyślne zawieranie porozumień ograniczających konkurencję
Artykuł:

Zasady karania managerów przez Prezesa UOKiK za umyślne zawieranie porozumień ograniczających konkurencję

25 sierpnia 2020

Określone zarówno w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej jako: „Ustawa”), jak i w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej jako: „TFUE”) reguły konkurencji wprost zakazują zawierania porozumień antykonkurencyjnych (odpowiednio w art. 6 Ustawy i art. 101 TFUE). W celu zapewnienia skuteczności powołanych przepisów, w Ustawie przewidziano możliwość nałożenia kary pieniężnej w wysokości do 2.000.000,00 zł na osoby zarządzające, umyślnie dopuszczające do tego typu naruszeń.

W dniu 30 lipca 2020 roku na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej jako: „UOKiK”) opublikowane zostały, opracowane w trybie art. 31a Ustawy, wyjaśnienia w sprawie wymierzania kar pieniężnych dla osób zarządzających na podstawie art. 106a i 111 Ustawy (dalej jako: „Wyjaśnienia”), których celem jest zwiększenie przejrzystości metod wykorzystywanych przez Prezesa UOKiK w procesie ustalania wysokości kar pieniężnych. Wyjaśnienia co prawda nie mają charakteru prawnie wiążącego, jednakże jak wskazuje Prezes UOKiK, odstąpienie od nich nastąpić może jedynie w uzasadnionych przypadkach, a powody takiego odstąpienia będą każdorazowo wskazywane.

PROCES WYMIARU KARY

W pierwszym etapie wymierzania kary pieniężnej, Prezes UOKiK przystąpi do ustalenia tzw. kwoty bazowej, która na dalszych etapach postępowania będzie odpowiednio dostosowywana poprzez uwzględnienie dalszych przesłanek takich jak: charakter naruszenia, stopień wpływu na naruszenie, okoliczności obciążające i łagodzące, okres naruszenia, uprzednie naruszenia Ustawy inne niż naruszenia podobne do naruszenia, za które wymierzana jest kara pieniężna. Na końcowym etapie ustalania wysokości kary Prezes UOKiK sprawdzi, czy ustalona na wcześniejszych etapach kara jest adekwatna (m. in. w stosunku do uzyskanych przez osobę zarządzającą przychodów u danego przedsiębiorcy) oraz czy mieści się ona w zakresie maksymalnego wymiaru kary.

CHARAKTER NARUSZENIA

Określanie charakteru naruszenia rozpoczyna się określeniem wagi naruszenia i jego skutków. Ponadto pod uwagę są brane pozostałe okoliczności, inne niż te, które są przedmiotem analizy na dalszych etapach procesu wymiaru kary tj. inne niż odnoszące się do stopnia wpływu zachowania osoby zarządzającej na naruszenie i jego okres, a także niestanowiące okoliczności obciążających i łagodzących.

Prezes UOKiK na tym etapie wyróżni trzy kategorie naruszeń:

  1. bardzo poważne – naruszenia art. 6 Ustawy lub art. 101 TFUE, polegające w szczególności na dokonywaniu ustaleń między konkurentami. Ponadto, do tej kategorii zaliczane będą również wszelkie inne ustalenia, które wprost nie stanowią ustaleń między konkurentami, ale w praktyce dotyczą relacji między nimi (np. pomoc w dokonywaniu takich ustaleń);
  2. poważne – naruszenia art. 6 Ustawy lub art. 101 TFUE, w relacjach na różnych szczeblach obrotu (np. pomiędzy producentem a hurtownikiem) polegające na dokonywaniu ustaleń co do cen lub ograniczające sprzedaż (z wyłączeniem sytuacji uznawanych za bardzo poważne;
  3. pozostałe, tj. takie które nie stanowią naruszeń bardzo poważnych i poważnych.

W wyjaśnieniach wyraźnie zastrzeżono, że naruszenie, które zgodnie z powyższą charakterystyką zaliczone zostałoby do danej kategorii, ze względu na swój ogólny charakter może zostać uznane za naruszenie innej kategorii. Przykładowo naruszenie, które zasadniczo powinno być uznane za poważne, ze względu całokształt okoliczności może zostać uznane za naruszenie bardzo poważne.

Kwota bazowa dla danego naruszenia ustalana będzie we wskazanych poniżej przedziałach, z uwzględnieniem istotności naruszenia w obrębie poszczególnych kategorii. Kwota bazowa stanowi podstawę dalszych obliczeń i podlega odpowiedniemu dostosowywaniu na dalszym etapie wymiaru kary pieniężnej:

Typ naruszenia

Kwota bazowa

Bardzo poważne

75.000 – 300.000 zł

Poważne

50.000 – 100.000 zł

Pozostałe

10.000 – 75.000 zł

 

STOPIEŃ WPŁYWU OSOBY ZARZĄDZAJĄCEJ NA NARUSZENIE

Prezes UOKiK wyróżniać będzie trzy stopnie wpływu osoby zarządzającej na naruszenie: wysoki, średni i umiarkowany. Każdy przypadek naruszenia analizowany będzie osobno, a intensywność działań nie będzie automatycznie determinować stopnia wpływu danej osoby zarządzającej. Oznacza to, że w sytuacjach, w których większość działań/zaniechań dokonanych zostało przez osobę zarządzającą, na polecenie innej osoby zarządzającej, stojącej wyżej w hierarchii korporacyjnej, wyższy stopień wpływu będzie można przypisać osobie zlecającej, niż faktycznie wykonującej dane czynności.

Za czynności o wysokim stopniu wpływu na naruszenie uznane zostały wszelkie działania, bez których by nie doszło do naruszenia lub naruszenie byłoby istotnie utrudnione (w tym w przypadku milczącej zgody ze strony osoby zarządzającej).

Czynności mające średni wpływ na naruszenie to wszelkie czynności, które co prawda nie miały decydującego wpływu na naruszenie, ale brak działania utrudniłby naruszenie w skali, w jakiej ostatecznie nastąpiło. Ponadto, do tej kategorii zaliczyć należy sytuacje, w których osoba samodzielnie nie miała możliwości zapobieżenia naruszeniu, ale dopuściła się zaniechania w powyższym zakresie. Jako przykład średniego wpływu na naruszenie podana została sytuacja, w której członek zarządu, który wiedział o naruszeniu dokonywanym przez prezesa zarządu, ale nie mógł mu samodzielnie zapobiec, jednocześnie nie wszczął żadnych działań wewnętrznych, które mogłyby wywołać taki skutek.

Czynności wpływające na naruszenie w sposób umiarkowany charakteryzują się istotnie mniejszym znaczeniem w porównaniu do innych osób zarządzających, a także stanowią głównie czynności wykonawcze względem działań podjętych przez inne osoby zarządzające.

Kwota bazowa podlega pomnożeniu w następujący sposób:

Stopień wpływu

Przedział mnożników

Wysoki

0,75 – 1,25

Średni

0,35 – 0,75

Umiarkowany

0,15 – 0,35

 

OKOLICZNOŚCI OBCIĄŻAJĄCE I ŁAGODZĄCE

Przy ustalaniu wymiaru kary pieniężnej, Prezes UOKiK może wziąć pod uwagę okoliczności obciążające i łagodzące, które zostały szczegółowo określone w art. 111 ust. 3 i 4 Ustawy. Po uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, wysokość kwoty uzyskanej w wyniku pomnożenia kwoty bazowej przez mnożnik stopnia wpływu na naruszenie może zostać podwyższona lub obniżona o 50%.

OKRES NARUSZENIA

Po uwzględnieniu okoliczności obciążających i łagodzących uzyskana kwota jest następnie mnożona przez liczbę lat, w odniesieniu do których dana osoba zarządzająca ponosi odpowiedzialność za naruszenie. W przypadku, gdy naruszenie trwało pół roku lub mniej, Prezes UOKiK zastosuje mnożnik 0,5. Dla naruszenia trwającego więcej niż pół roku, ale mniej niż rok stosowany będzie mnożnik 1. Jeżeli naruszenie trwało więcej niż rok, mnożnik jest równy liczbie pełnych lat trwania naruszenia. Jeżeli w ostatnim roku trwania naruszenia minęło więcej niż 6 miesięcy, mnożnik powiększa się dodatkowo o 0,5.

Przykładowo, jeżeli naruszenie trwało 5 lat i 5 miesięcy to kwota kary pieniężnej zostanie zwiększona pięciokrotnie (mnożnik 5,0). Dla naruszenia trwającego 3 lata i 10 miesięcy mnożnik wyniesie 3,5.

UPRZEDNIE NARUSZENIE

Na tym etapie uwzględniane będą wszelkie dokonane wcześniej przez daną osobę zarządzającą naruszenia, które nie są naruszeniami podobnymi do tego, którego dotyczy dany proces wymierzania kary. Za każde takie naruszenie wysokość kary pieniężnej wzrośnie o dodatkowe 5%. Naruszenia o charakterze podobnym uwzględniane są przez Prezesa UOKiK na etapie badania okoliczności obciążających.

ADEKWATNOŚĆ I MAKSYMALNY WYMIAR KARY

Następnie badana jest adekwatność kwoty kary, wymierzonej według opisanych powyżej zasad do okoliczności danej sprawy. Zadaniem Prezesa UOKiK jest ustalenie kary pieniężnej w taki sposób, żeby miała ona charakter odstraszający, ale jednocześnie uwzględniała uzyskane przez osobę zarządzającą przychody u danego przedsiębiorcy. Prezes UOKiK może również zbadać, czy kara odpowiada ogólnej sytuacji ekonomicznej osoby zarządzającej.

Na ostatnim etapie wymiaru kary pieniężnej, Prezes UOKiK sprawdzi czy uzyskana kwota jest mniejsza lub równa kwocie maksymalnej (tj. 2.000.000,00 zł). Jeżeli tak, to wydana zostanie decyzja wymierzająca karę w wysokości uzyskanej w wyniku opisanego wyżej procesu. Jeżeli jednak uzyskana kwota przewyższa kwotę maksymalną, Prezes UOKiK wyda decyzję wymierzającą karę w wysokości równej maksymalnemu wymiarowi kary.

PODSUMOWANIE

Jak wspomniano we wstępie, powyższe Wyjaśnienia nie mają charakteru wiążącego, jednakże opisany w nich mechanizm wymiaru kary wydaje się jasny i przejrzysty. Potwierdzenie ich praktycznego zastosowania uzyskamy wkrótce – zgodnie z informacjami przekazanymi przez Prezesa UOKiK aktualnie prowadzone są 4 postępowania antymonopolowe, w których badana jest odpowiedzialność 19 osób zarządzających, a decyzje w sprawie kar pieniężnych zostaną wydane najprawdopodobniej jeszcze w 2020 roku.