W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Korzystając z naszej strony akceptujesz zasady Polityki Cookie.
  • Czy pracodawca może pytać o szczepienia pracowników?
Artykuł:

Czy pracodawca może pytać o szczepienia pracowników?

30 sierpnia 2021

Małgorzata Mędrala, Radca Prawny, Doktor Nauk Prawnych |
Wiktor Sanok, Prawnik |

1. Wstęp

Według danych Ministerstwa Zdrowia, do dnia 16 sierpnia 2021 roku, w Polsce liczba osób w pełni zaszczepionych wyniosła ok. 18,1 mln obywateli[1] co stanowi ok. 47,3 % całej populacji[2]. Wraz ze spadkiem dziennej liczby osób zakażonych na COVID-19 oraz zniesionymi sankcjami w poprzednich miesiącach, pracodawcy uruchomili ponownie swoje przedsiębiorstwa, otwierając biura i zakłady pracy. Tu pojawia się poważny problem. Mając na uwadze bezpieczeństwo swych pracowników, wielu pracodawców chciałoby móc weryfikować stan szczepienia wśród osób zatrudnionych. Służyć to może ocenie, czy warto podjąć działania w celu organizacji szczepień w obrębie zakładu pracy, czy też wprowadzić akcję informacyjną na ich temat. Te wszystkie rozważania prowadzą do pytania, czy pracodawca może pytać o szczepienia pracowników?

2. Przepisy RODO

Zgodnie z ustawą o prawach pacjenta (art. 13) oraz RODO (art.9 ust. 2 lit. a), wszelakie informacje (dane) dotyczące zdrowia pacjenta, są objęte tajemnicą lekarską. Zgodnie z art. 4 pkt 15 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. U. UE. L. z 2016 r. Nr 119, str. 1, zwanym dalej RODO) dane dotyczące zdrowia oznaczają dane osobowe o zdrowiu fizycznym lub psychicznym osoby fizycznej - w tym o korzystaniu z usług opieki zdrowotnej - ujawniające informacje o stanie jej zdrowia.

Co należy dodać, zaświadczenia o szczepieniu także podlegają ochronie. Przepisy Kodeksu Pracy wyłączają informacje o szczepieniach z zakresu badań lekarskich pracowników. W związku z powyższym to, czy pracownik został zaszczepiony, stanowi informację o stanie zdrowia, dlatego też należy do szczególnej kategorii danych wrażliwych podlegając specjalnej ochronie, zgodnie z art. 9 ust. 1 RODO. 

Reasumując, pracodawca nie ma prawa pozyskiwać danych o zaszczepieniu się pracownika przeciw COVID-19, a pracownik nie jest obowiązany udzielać pracodawcy takich informacji. Pracownik może wyrazić zgodę, która będzie stanowić podstawę przetwarzania przez pracodawcę danych osobowych, o których mowa w art. 9 ust. 1 RODO. Należy pamiętać, że musi być ona dobrowolna oraz powinna jednoznacznie okazywać wolę pracownika. Istotnym jest fakt, iż przypadku odmowy przekazania pracodawcy informacji o zaszczepieniu się, nie może to stanowić podstawy do zmiany warunków zatrudnienia, gorszego traktowania pracownika lub rozwiązania z nim umowy o pracę.

3. Kwestia wyjątków

Wyjątkiem, kiedy pracodawca mógłby wymagać od pracownika informacji o zaszczepieniu się przeciw COVID-19, jest polecenie właściwego organu administracyjnego wydane zgodnie z:

  • Art. 11h ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (zwaną ustawą covidową), w którym to w okresie ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, oraz w okresie 3 miesięcy po ich odwołaniu minister właściwy do spraw zdrowia może, z własnej inicjatywy lub na wniosek wojewody, wydawać polecenia obowiązujące podmioty inne niż wymienione w ust. 1, w szczególności osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz przedsiębiorców oraz państwowe jednostki organizacyjne posiadające osobowość prawną.
  • Art. 8a ust. 5 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, zgodnie z którą Główny Inspektor Sanitarny lub działający z jego upoważnienia inny organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej może wydawać osobom prawnym, osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, w szczególności podmiotom wykonującym działalność leczniczą, pracodawcom, (…)  decyzje nakładające obowiązek: podjęcia określonych czynności zapobiegawczych lub kontrolnych oraz żądać od nich informacji w tym zakresie, (…) współdziałania z innymi organami administracji publicznej oraz organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej - w przypadku kierowania decyzji do podmiotów innych niż te organy.

Wracając do samego RODO, wyjątki od zakazu z art. 9 ust. 1 RODO ukazuje ustęp drugi. Należą do nich m.in.:

  • wyraźna zgoda osoby na przetwarzanie danych;
  • niezbędność do wypełnienia obowiązków oraz wykonywania szczególnych praw przez administratora lub osobę, której dane dotyczą, w dziedzinie prawa pracy, zabezpieczenia społecznego i ochrony socjalnej, o ile jest to dozwolone prawem Unii lub prawem państwa członkowskiego, lub porozumieniem zbiorowym na mocy prawa państwa członkowskiego przewidującymi odpowiednie zabezpieczenia praw podstawowych i interesów osoby, której dane dotyczą;
  • niezbędność do ochrony żywotnych interesów osoby, której dane dotyczą
  • niezbędność do celów profilaktyki zdrowotnej lub medycyny pracy, do oceny zdolności pracownika do pracy, diagnozy medycznej, zapewnienia opieki zdrowotnej lub zabezpieczenia społecznego,

Istotnym zagadnieniem, na które trzeba zwrócić uwagę w procesie przetwarzania danych, jest problem prawny związany z wykładnią art. 221b KP, zgodnie z którym zgoda pracownika może stanowić podstawę przetwarzania przez pracodawcę danych osobowych, o których mowa w art. 9 ust. 1 RODO, tylko wtedy, jeżeli zostanie udzielona z inicjatywy pracownika.

4. Podsumowanie

Obecny stan prawny nie daje pracodawcy podstaw prawnych do pozyskiwania informacji na temat poddaniu się pracownika szczepieniu przeciw COVID-19, ani żadnemu innemu szczepieniu. Jedynym sensownym rozwiązaniem jest odwołanie się do poczucia społecznej odpowiedzialności, w ramach panującej pandemii COVID-19 i solidarności koleżeńskiej wobec każdego z współpracowników. Informowanie o stanie zdrowia, włączając w to odbyte czy też planowane szczepienie ochronne, można uznać za odpowiedzialność wpływającą pozytywnie na atmosferę pracowników. W wielu przypadkach może to również zachęcić pracownika do zaszczepienia, gdyż jak wskazują psycholodzy „wpływ społeczny wywierany na jednostkę znajduje odzwierciedlenie również w osobistych decyzjach dotyczących szczepień”[3].

5. Projekty zmian

Tymczasem najnowsze doniesienia wskazują, że resort zdrowia chce, aby Sejm na najbliższym posiedzeniu rozpatrzył projekt przepisów umożliwiający dostęp pracodawcom do informacji o tym, czy pracownicy zostali zaszczepieni przeciwko COVID-19. W wywiadzie dla radia RMF FM wiceminister zdrowia Waldemar Kraska wskazał sposób, dzięki któremu pracodawca będzie mógł sprawdzić, czy pracownik jest zaszczepiony. Według planów ma powstać system informatyczny, w którym będzie dostępna lista pracowników. Oprócz powyższego dodał, że pracodawca będzie mógł wyznaczyć osobom niezaszczepionym takie miejsca, w których nie będą miały dużego kontaktu z innymi osobami[4].

 


[1] Raport szczepień przeciwko COVID-19, https://www.gov.pl/web/szczepimysie/raport-szczepien-przeciwko-covid-19

[2] Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stan w dniu 31.12.2020), https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-12-2020,6,29.html

[3] Maksymalizacja korzyści płynących ze szczepionki na COVID-19: co mówi nam psychologia?, https://www.psychologicalsociety.ie/source/maks_korzysci_szczepienia_Covid19.pdf, str. 6

[4] Mariusz Piekarski, Kraska: Chcemy, by pracodawcy mogli sprawdzić, czy pracownicy są zaszczepieni, https://www.rmf24.pl/tylko-w-rmf24/rozmowa-poludnie/news-kraska-chcemy-by-pracodawcy-mogli-sprawdzic-czy-pracownicy-s,nId,5418018#crp_state=1.