W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Korzystając z naszej strony akceptujesz zasady Polityki Cookie.
  • Fundacja rodzinna jako sposób na zabezpieczenie majątku - omówienie projektu ustawy
Artykuł:

Fundacja rodzinna jako sposób na zabezpieczenie majątku - omówienie projektu ustawy

28 kwietnia 2021

W dniu 22 marca 2021 roku na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowany został projekt ustawy o fundacji rodzinnej (dalej jako: „Projekt” lub „Ustawa”). Prace nad wprowadzeniem do polskiego porządku prawnego instytucji fundacji rodzinnej (dalej jako: „Fundacja”) trwały od września 2019 roku. Sama instytucja nie jest niczym nowym i od dawna funkcjonuje w zagranicznych jurysdykcjach. Przepisy umożliwiające tworzenie i funkcjonowanie fundacji realizujących cele prywatne (np. rodzinne) obecne były również w prawie polskim z okresu międzywojennego. Niestety, zmiany ustrojowe doprowadziły do zniesienia fundacji i nacjonalizacji ich majątku.

Obecnie, prawo polskie nie zawiera odpowiednich regulacji dopuszczających działalność fundacji prywatnych (w tym rodzinnych) – w rezultacie również polscy przedsiębiorcy korzystają z form prawnych dostępnych w innych krajach. Pomysł stworzenia analogicznych możliwości, dostosowanych do potrzeb polskich przedsiębiorców i pozwalających na zabezpieczenie rodzinnego majątku z pewnością trzeba ocenić pozytywnie. Należy jednak pamiętać, że analizowany poniżej Projekt nadal znajduje się na wstępnym etapie prac, a powszechność takiej formy ochrony majątku zależeć będzie od ostatecznego kształtu regulacji.

Fundacja ma nabywać osobowość prawną z chwilą wpisu do rejestru fundacji rodzinnych. Fundacja, w przeciwieństwie do spółek prawa handlowego, nie będzie ona osobą prawną udziałową, a osobą prawną typu zakładowego. W związku z tym, Fundacja stanowić będzie narzędzie umożliwiające bezpieczną, wielopokoleniową sukcesję majątku. Fundator, w momencie przekazania mienia na rzecz Fundacji przestaje być jego właścicielem. Własność majątku przechodzi na Fundację, która dysponuje majątkiem w sposób określony przez fundatora. Pozwala to na zachowanie spójności majątku rodzinnego, który aktualnie, w przypadku śmierci poszczególnych członków rodziny zazwyczaj ulega rozdrobnieniu pomiędzy spadkobierców.

  1. Fundator – założyciel fundacji rodzinnej

Zgodnie z przedstawionym Projektem, w celu utworzenia Fundacji konieczne będzie sporządzenie aktu założycielskiego Fundacji lub testamentu – dla obu dokumentów wymagana będzie forma aktu notarialnego. Założycielem Fundacji, czyli fundatorem będzie mogła zostać tylko osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Co do zasady, Fundacja będzie mogła mieć więcej niż jednego fundatora. Wyjątek stanowi Fundacja tworzona na podstawie testamentu – w takim przypadku, z oczywistych powodów, będzie ona miała tylko jednego fundatora.

Fundator zobowiązany będzie wnieść do fundacji rodzinnej mienie o wartości co najmniej 100 tysięcy złotych. Autorzy Projektu zdecydowali się na wykorzystanie definicji mienia zawartej w Kodeksie cywilnym. W związku z czym, fundator będzie mógł przenieść na Fundację własność (nieruchomości, rzeczy ruchomych, udziałów, papierów wartościowych i innych), oraz inne prawa majątkowe (w szczególności wierzytelności).  Te aktywa przeznaczone będą na realizację celów Fundacji i zaliczone będą na poczet jej funduszu operatywnego, na który oprócz mienia wniesionego przez fundatora, składać się będzie także mienie nabyte po jej utworzeniu. Jeżeli w wyniku straty poniesionej przez Fundację wartość funduszu operatywnego spadnie poniżej 100 tysięcy złotych, ewentualne zyski wypracowane przez Fundację w pierwszej kolejności przeznaczone będą na jego uzupełnienie.

  1. Istotne dokumenty – statut, lista beneficjentów oraz list intencyjny.

Oprócz złożenia przez fundatora oświadczenia o utworzeniu Fundacji oraz wniesienia mienia konieczne będzie ustalenie treści statutu, który sporządzany będzie w formie aktu notarialnego. Szczegółowe wymogi co do treści statutu zawiera art. 22 Ustawy, zgodnie z którym statut powinien  obowiązkowo zawierać najważniejsze informacje dot. Fundacji takie jak jej nazwę, siedzibę, cele założenia, beneficjentów (w tym możliwość zrzeczenia się przez nich uprawnień i tryb takiego zrzeczenia), mienie wniesione przez fundatora, majątek Fundacji w chwili jej utworzenia, czas trwania Fundacji (jeżeli jest oznaczony), jak również powinien określać zasady dotyczące powoływania i odwoływania członków zarządu, ich uprawnienia i obowiązki, zasady reprezentacji Fundacji oraz zasady zmiany jej statutu.

W statucie można również określić zasady dotyczące powoływania i odwoływania członków organów innych niż zarząd, ich uprawnienia i obowiązki, jak również zasady likwidacji Fundacji, a także wskazać kierunek lub wytyczne dotyczące inwestowania jej majątku.

Beneficjenci oraz ich uprawnienia określone będą na liście beneficjentów. Za sporządzenie pierwszej listy beneficjentów odpowiedzialny będzie fundator. Po utworzeniu Fundacji, listę prowadzić będzie jej zarząd, którego obowiązkiem będzie aktualizowanie listy beneficjentów.

Fundator oraz beneficjenci będą mogli skierować do organów Fundacji list intencyjny, w którym określą obowiązek określonego działania lub zaniechania, nie będzie on jednak miał charakteru wiążącego.

  1. Beneficjent – podmiot uprawniony do otrzymywania świadczeń

Zgodnie z Projektem, beneficjentem Fundacji może być osoba fizyczna albo organizacja pożytku publicznego, o której mowa w przepisach o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Fundator będzie mógł w każdym czasie dokonywać zmian w zakresie beneficjentów Fundacji, w tym przysługujących im świadczeń, a także mienia należnego w przypadku likwidacji Fundacji.

Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że Ustawa zawiera szeroki katalog potencjalnych beneficjentów. W związku powyższym, fundator, zgodnie ze swoim upodobaniem, będzie mógł nie tylko angażować się za pośrednictwem Fundacji w szeroko rozumianą działalność charytatywną, ale także otrzyma możliwość zabezpieczenia osób, które są mu bliskie, a które wielokrotnie są pomijane przez przepisy prawa spadkowego (np. partnera w nieformalnym związku czy przyjaciela rodziny).

Spełnienie świadczeń na rzecz beneficjentów będzie uzależnione od bieżącej sytuacji finansowej Fundacji. Nie będzie ono mogło zagrażać wypłacalności Fundacji wobec wierzycieli niebędących beneficjentami.

  1. Zarząd Fundacji, rada protektorów, zgromadzenie beneficjentów – organy Fundacji

Zarząd Fundacji odpowiedzialny będzie za sprawy Fundacji i będzie reprezentował ją na zewnątrz. Członkiem zarządu będzie mogła zostać osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, która wyrazi zgodę na pełnienie tej funkcji w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym. Jak wskazano powyżej, statut jest dokumentem, który będzie miał kluczowe znaczenie dla funkcjonowania zarządu. To właśnie w nim określona będzie liczba oraz długość kadencji członków zarządu, ich obowiązki, a także sposób reprezentacji Fundacji w przypadku zarządu wieloosobowego. Co do zasady, członka zarządu powoływać będzie Fundator na trzyletnią kadencję. Dopuszczalne będzie powoływanie członków zarządu na kolejne kadencje. Po śmierci fundatora, członków zarządu będzie powoływać rada protektorów, a w przypadku jej braku zgromadzenie beneficjentów.

Fundator w statucie będzie mógł ustanowić radę protektorów. Jeżeli Fundacja będzie miała więcej niż dwudziestu pięciu beneficjentów to ustanowienie rady protektorów będzie obowiązkowe. Rada protektorów pełnić będzie funkcję nadzorczą wobec zarządu Fundacji w zakresie przestrzegania prawa i postanowień statutu. Uprawnienia rady protektorów będą mogły być rozszerzone w statucie, w szczególności dopuszczalne będzie wprowadzenie wymogu uzyskania zgody rady protektorów na dokonanie określonych czynności. Podobnie jak w przypadku zarządu, członkiem rady protektorów będzie mogła zostać osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, która wyrazi zgodę na pełnienie tej funkcji w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym. Członków rady protektorów powoływać będzie fundator na pięcioletnią kadencję, chyba że statut będzie stanowił inaczej. Po śmierci fundatora powołania dokonuje zgromadzenie beneficjentów.

Kontrowersje wzbudzają ograniczenia zawarte odpowiednio w art. 42 ust. 2 i 51 ust. 2 Ustawy, zgodnie z którymi beneficjenci będą mogli sprawować funkcje w zarządzie i radzie protektorów, ale nie będą mogli stanowić więcej niż połowy członków takich organów. Takie rozwiązanie sprowadza się de facto do oddania majątku rodziny w ręce osób trzecich. Z oczywistych powodów w Ustawie wyłączono możliwość jednoczesnego sprawowania funkcji członka zarządu i rady protektorów.

Zgromadzenie beneficjentów tworzyć będą beneficjenci, którym w statucie przyznano takie uprawnienie. Zgromadzenie będzie zwoływane przez zarząd, chyba że w statucie postanowiono inaczej. Uchwały zgromadzenia beneficjentów wymagane będą w sprawach określone w Ustawie (np. powołanie pełnomocnika do reprezentowania Fundacji w umowie z członkiem zarządu) lub w statucie.

  1. Opodatkowanie

Fundacja będzie opodatkowana podatkiem CIT w wysokości 19% na zasadach ogólnych. Samo wniesienie mienia przez fundatora jak również jej fundusz operatywny mają być neutralne podatkowo. Świadczenia wypłacane beneficjentom fundacji będą objęte podatkiem od spadków i darowizn w wysokości 19%. Fundator oraz jego najbliższa rodzina tj. małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha będą zwolnieni z tego podatku, jeżeli przedmiotem świadczenia jest mienie wniesione do Fundacji przez tego fundatora. Opodatkowane będą również dywidendy otrzymywane przez Fundację, będącą wspólnikiem lub akcjonariuszem spółki.

  1. Podsumowanie

Fundacje rodzinne z powodzeniem funkcjonują w zagranicznych jurysdykcjach i stanowią istotny mechanizm zabezpieczania sytuacji majątkowej fundatora i jego najbliższych. Opublikowany Projekt wprowadza instytucję, której brakowało dotychczas w polskim systemie prawnym. Jak wskazano powyżej, to od ostatecznego brzmienia przepisów Ustawy zależeć będzie popularyzacja zawartych w niej rozwiązań. 22 kwietnia 2021 roku zakończyły się konsultacje społeczne związane z Projektem, który zgodnie z harmonogramem ma trafić do parlamentu w drugiej połowie 2021 r. Wejście w życie Ustawy planowane jest na początek 2022 r. Z uwagą będziemy śledzić zmiany wprowadzane do analizowanego Projektu.