W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Korzystając z naszej strony akceptujesz zasady Polityki Cookie.
  • Nowy urlop rodzinny - poselski projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw
Artykuł:

Nowy urlop rodzinny - poselski projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw

30 sierpnia 2021

Małgorzata Mędrala, Radca Prawny, Doktor Nauk Prawnych |
Wiktor Sanok, Prawnik |

1. Wprowadzenie

W dniu 1 czerwca 2021 r. do Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej wpłynął poselski projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Druk nr 1321), wprowadzający nowy rodzaj urlopu. Proponowany przez projektodawcę urlop rodzinny mógłby zostać wykorzystany przez pracownika, a także przez przedsiębiorcę, w trakcie czasowego zawieszenia działalności gospodarczej. Wymiar czasowy wyniósłby 12 miesięcy, wliczając się do okresu zatrudnienia. Projektodawca uzasadnia wprowadzenie nowego rodzaju urlopu możliwością dopasowania się do wielu różnych sytuacji i ról życiowych przed jakimi stają rodziny, w tym też rodziny wielopokoleniowe[1].

2. Zmiany

Ustawa Kodeks pracy wprowadza w dziale siódmym po rozdziale II nowy rozdział III w brzmieniu „Urlopy rodzinne” i przepisy art. 175a-175h.

Artykuł 175a Kodeksu pracy definiuje osobę, której przysługuje urlop rodzinny w celu sprawowania osobistej opieki nad najbliższym członkiem rodziny, jako pracownika zatrudnionego co najmniej 6 miesięcy. W przypadku najbliższego członka rodziny przepis wymienia wstępnych, ojczyma, macochę, teściów, zstępnych, rodzeństwo, męża, żonę lub osobę pozostającą we wspólnym pożyciu. Urlop przysługuje, jeżeli z powodu stanu zdrowia najbliższy członek rodziny wymaga osobistej opieki pracownika, a wymiar urlopu może trwać, jak już wcześniej wspomniano, do 12 miesięcy z zastrzeżeniem, że z urlopu rodzinnego w celu opieki nad jednym najbliższym członkiem rodziny, może jednocześnie korzystać więcej niż jeden pracownik, natomiast łączny wymiar urlopu nie może przekroczyć wymiaru podanego wcześniej.

Urlop jest udzielany na pisemny wniosek pracownika w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Oprócz tego pracownik może wycofać wniosek o udzielenie urlopu. Powinien tego dokonać nie później niż na 7 dni przed rozpoczęciem tego urlopu, składając pracodawcy pisemne oświadczenie w tej sprawie.

Z kolei projektowany artykuł 175b Kodeksu pracy ma pozwolić na połączenie korzystania z urlopu rodzinnego z wykonywaniem pracy u pracodawcy, w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy – w takim przypadku urlopu rodzinnego udziela się na pozostałą część wymiaru czasu pracy.

Podjęcie urlopu następuje na pisemny wniosek pracownika, który składa go w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy, dołączając do niego dokumentacje związaną z opieką nad najbliższymi członkami rodziny oraz zapewnienia właściwej organizacji czasu pracy, którą określi Minister właściwy do spraw pracy, w drodze rozporządzenia. Do obowiązków pracodawcy należy uwzględnienie wniosku pracownika, chyba że nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika, o czym zobowiązany jest go powiadomić na piśmie.

Następnie projektowany artykuł 175c Kodeksu pracy reguluje kwestie związane z łączeniem przez pracownika korzystania z urlopu rodzinnego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu. Zgodnie z treścią przepisu, w takim przypadku wymiar urlopu rodzinnego ulega wydłużeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy wykonywanej przez pracownika w trakcie korzystania z urlopu lub jego części. Okres, o który urlop rodzinny ulega wydłużeniu, oblicza się na podstawie iloczynu liczby tygodni, przez jaką pracownik łączy korzystanie z urlopu rodzinnego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu oraz wymiaru czasu pracy wykonywanej przez pracownika w trakcie korzystania z urlopu rodzinnego. Samo łączenie łączenie korzystania z urlopu z wykonywaniem pracy, odbywa się przez część urlopu rodzinnego, proporcjonalne wydłużenie wymiaru tego urlopu, następuje wyłącznie w odniesieniu do tej części urlopu rodzinnego.

Kolejne proponowane ustawowe rozwiązania uwzględniają możliwość rezygnacji z urlopu rodzinnego przez pracownika. Przepisy umożliwiają zrezygnować z urlopu w każdym czasie – za zgodą pracodawcy, a także po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy - najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy. Istotne jest wprowadzenie rozwiązania, w którym pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu rodzinnego do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed tym urlopem, chroniąc tym powrót na stanowisko pracy. Warto podkreślić, że również okres urlopu rodzinnego, w dniu jego zakończenia, wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Warto także wspomnieć, że w świetle proponowanych przepisów pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika uprawnionego do urlopu rodzinnego wniosku o udzielenie urlopu rodzinnego - do dnia zakończenia tego urlopu. Według proponowanego artykułu 175g Kodeksu pracy rozwiązanie przez pracodawcę umowy jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Wniosek o udzielenie urlopu rodzinnego złożony przez pracownika, wcześniej niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu rodzinnego nakłada na pracodawcę zakaz związany z wypowiedzeniem oraz rozwiązaniem umowy o pracę. Natomiast w przypadku, gdy pracownik złoży wniosek po dokonaniu czynności zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę, umowa rozwiązuje się w terminie wynikającym z tej czynności.

3. Uzasadnienie

Projektodawca uzasadniając cel i potrzebę wydania ustawy stwierdził, że „brakuje elastycznego instrumentu w systemie prawnym, który, powszechnie, dla szerszego katalogu osób, umożliwiłby podjęcie opieki nad dorosłą osobą chorą czy niesamodzielną przy rezygnacji z zatrudnienia przez członka rodziny i jednocześnie zapewniał utrzymanie finansowe osoby sprawującej taką opiekę, przynajmniej na poziomie minimum egzystencjalnego”[2]. Zasiłek opiekuńczy w wysokości 620 zł jest niewystarczający dla opiekuna, a kryterium dochodowe w przypadku przeliczenia dochodu rodziny na osobę nie może przekroczyć 764 zł netto miesięcznie, co może okazać się przeszkodą w skutecznym uzyskaniu świadczenia[3].

Na podkreślenie zasługuje też fakt, że obecnie nie ma również możliwości objęcia stałą opieką oraz wychowania dziecka, gdy zostanie wykorzystany urlop macierzyński i rodzicielski. Jest możliwe skorzystanie jeszcze z urlopu wychowawczego, jednakże rodzic musi zrezygnować z aktywności zawodowej, co przekłada się na uszczerbek finansowy dla rodziny. Należy pamiętać, że w takim przypadku nie przysługuje opiekunowi żadne świadczenie rekompensujące brak aktywności zawodowej.

W przypadku przewidywanych skutków wprowadzenia aktu prawnego projektodawca zakłada, iż przepisy po ich wejściu w życie ”będą wpływać pozytywnie na wiele aspektów funkcjonowania i rozwoju polskich rodzin oraz przyczynią się do pozytywnych skutków w sferze rynku pracy, instytucjonalnej opieki nad dziećmi, a także nad osobami starszymi i niesamodzielnymi”[4].

Projektodawcy szacują, że skutki finansowe na przestrzeni roku dla budżetu państwa będą oscylować wokół kwoty 8,5 mld zł rocznie przy około 200 tysiącach osób korzystających z pełnego wymiaru urlopu rodzinnego[5].

4. Planowane wejście w życie

Ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.