W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Korzystając z naszej strony akceptujesz zasady Polityki Cookie.
  • Odpowiedzialność członków Rady Nadzorczej za przekazywanie informacji akcjonariuszom
Artykuł:

Odpowiedzialność członków Rady Nadzorczej za przekazywanie informacji akcjonariuszom

24 marca 2021

Wiesław Łatała , Partner Zarządzający, Radca Prawny |

Zagadnienia związane z obiegiem informacji w spółkach mają niebagatelne znaczenie. Z jednej strony prawidłowa polityka informacyjna ma zagwarantować bezpieczeństwo w samej spółce, np. w zakresie posiadanego przez nią know-how, a z drugiej, ma realizować postulat równego dostępu do informacji oraz przeciwdziałania asymetrii informacyjnej. Z tego właśnie powodu zarówno na poziomie regulacji europejskich jak i krajowych, kładzie się duży nacisk na tematykę odpowiedzialności z tytułu ujawnienia informacji w sposób nieuprawniony. Najczęściej będzie to mieć miejsce w odniesieniu do informacji stanowiącej tajemnicę przedsiębiorstwa lub informacji stanowiącej informację poufną w rozumieniu Rozporządzenia MAR.

Powszechnie uważa się, że członkowie rady nadzorczej dzielą się na zależnych i niezależnych. Członkowie niezależni rozumiani są jako tacy, którzy nie pozostają w jakichkolwiek relacjach z akcjonariuszami, członkami zarządu czy pracownikami spółki. O ile tak rozumiana niezależność jest klarowna w relacji rada nadzorcza lub jej członkowie a zarząd, gdyż wynika wprost z przepisów Kodeksu spółek handlowych, to pozostaje jeszcze kwestia niezależności w relacji rada nadzorcza a akcjonariusz.

Powszechne jest również przeświadczenie, że „ktoś jest czyimś przedstawicielem” w radzie nadzorczej. Należy jednak pamiętać, że jest to przeświadczenie błędne. Rada nadzorcza jest organem kolegialnym spółki, a jej członkowie nie są niczyimi przedstawicielami. Od momentu powołania, i to niezależnie od jego sposobu, na członku rady nadzorczej ciąży obowiązek działania zgodnie z interesem spółki. Nie zmienia tego nawet szczególna sytuacja członków rad nadzorczych wybranych w głosowaniu oddzielnymi grupami. Członkowie ci, na podstawie art. 390 § 2 mogą zostać oddelegowani przez grupę do sprawowania indywidualnego nadzoru, mają również prawo uczestniczenia w posiedzeniach zarządu z głosem doradczym, ale nie oznacza to, że mogą oni w swoim działaniu kierować się jedynie interesem tej grupy, z pominięciem interesu spółki. 

Ponadto zawsze należy mieć na względzie zasadę wynikającą z art. 20 k.s.h. tj. zasadę, zgodnie, z którą akcjonariusze powinni być traktowani jednakowo w takich samych okolicznościach.

Co członek rady nadzorczej może wiedzieć?

Rada nadzorcza jako kolegialny organ spółki ma prawo pełnego dostępu do informacji na temat jej działalności. W ramach tego prawa może badać wszystkie dokumenty spółki, żądać od zarządu i pracowników sprawozdań i wyjaśnień oraz dokonywać rewizji stanu majątku spółki. Przy czym nie chodzi tylko o informacje dotyczące ogólnej sytuacji gospodarczej spółki, ale również o konkretne i szczegółowe informacje dotyczące podejmowanych aktualnie przedsięwzięć oraz takich, które są dopiero planowane. W zakresie wspomnianego dostępu do informacji mieści się również udział rady nadzorczej w posiedzeniach zarządu. Ponadto każdy z członków rady nadzorczej ma możliwość indywidualnego dostępu do informacji uprzednio przekazanych radzie nadzorczej.

Badając dokumenty spółki rada nadzorcza lub poszczególni jej członkowie często będą mieć do czynienia z informacjami stanowiącymi tajemnicę przedsiębiorstwa, informacjami poufnymi, danymi osobowymi i wieloma innymi informacjami będącymi w dyspozycji spółki. Dostęp rady nadzorczej do tych informacji nie stanowi ich ujawnienia osobom trzecim m.in. z uwagi na samą konstrukcję osoby prawnej.

Należy pamiętać, że dzielenie się informacjami z innymi członkami rady nadzorczej lub członkami zarządu nie może być traktowane jako naruszające prawo, gdyż stanowi zwykły przepływ informacji pomiędzy organami spółki, a zatem podmiotami uprawnionymi do ich posiadania. Co więcej, wskazane jest aby wszyscy członkowie rady nadzorczej, która pracuje przecież jako organ kolegialny mieli taką samą wiedzę na temat sytuacji spółki.

Udzielanie informacji akcjonariuszom

Dobrą praktyką spółek jest zapewnianie członkom rady nadzorczej możliwości udziału w walnym zgromadzeniu akcjonariuszy. Kwestią, na którą trzeba zwrócić uwagę w tym zakresie jest uprawnienie akcjonariuszy do informacji. Uprawnienie to wynika z art. 428 k.s.h. i chociaż w przepisie tym jest mowa o zadawaniu pytań członkom zarządu, uprawnienie takie przysługuje akcjonariuszom również wobec członków rady nadzorczej. Uzasadnione jest to przykładowo w sytuacji uchwalania absolutorium dla rady nadzorczej lub w przypadku innych pytań związanych ze sprawowaniem nadzoru lub innymi słowy, z działalnością rady nadzorczej ogólnie.

Odpowiadając na takie pytania, członek rady nadzorczej może podzielić się z akcjonariuszami różnymi istotnymi informacjami, musi jednak pamiętać aby nie ujawnić w przy tym tajemnicy przedsiębiorstwa. Walne zgromadzenie to również dobra okazja na zadanie pytania członkowi rady nadzorczej wybranego przez grupę. Może on wtedy odpowiedzieć na pytanie w taki sposób aby nie naruszyć zasady równego traktowania akcjonariuszy.

Członkowie rady nadzorczej mają również prawo odmówić odpowiedzi na pytanie z uwagi na interes spółki, tj. jeżeli w wyniku takiej odpowiedzi zostałaby ujawniona tajemnica techniczna, handlowa lub tajemnica przedsiębiorstwa.

Podstawy potencjalnej odpowiedzialność za przekazanie informacji

Wbrew powszechnemu przekonaniu nie można zapomnieć, że akcjonariusze są osobami trzecimi wobec spółki, a zatem, inaczej niż w przypadku dozwolonego przepływu wszelkich informacji dotyczących spółki pomiędzy członkami jej organów, nie można przekazać im swobodnie każdej informacji, gdyż może narazić to członka rady nadzorczej na odpowiedzialność.

Odpowiedzialność wynikająca z art. 18 u.z.n.k.

Przez tajemnicę przedsiębiorstwa zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (u.z.n.k.) rozumie się informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą. Tytułem przykładu można tutaj wskazać na takie informacje jak listy klientów, ceny transakcyjne, plany sprzedaży czy listy dostawców.

Czynem nieuczciwej konkurencji w zakresie tajemnicy przedsiębiorstwa będzie jej ujawnienie akcjonariuszowi. Przedsiębiorca, którego interes został naruszony lub chociażby tylko zagrożony takim ujawnieniem, może żądać zaniechania niedozwolonych działań, usunięcia skutków niedozwolonych działań, złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, na zasadach ogólnych, a także zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny lub naprawienia wyrządzonej szkody, czyli tzw. odpowiedzialność odszkodowawcza. Odpowiedzialność cywilna członka rady nadzorczej za ujawnienie informacji stanowiącej tajemnicę przedsiębiorstwa zależna jest zatem od zrealizowania przesłanki szkody powstałej w wyniku czynu bezprawnego, czyli naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa, winy członka rady nadzorczej w ujawnieniu takiej tajemnicy oraz istnienie związku pomiędzy naruszeniem tajemnicy przedsiębiorstwa, a zaistniałą szkodą.

Odpowiedzialność wynikająca z art. 23 u.z.n.k.

Zgodnie ze wskazanym przepisem odpowiedzialności karnej będzie podlegał członek rady nadzorczej jeżeli wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi w stosunku do przedsiębiorcy, ujawni innej osobie, np. akcjonariuszowi informację stanowiącą tajemnicę przedsiębiorstwa, a działanie to wyrządzi poważną szkodę przedsiębiorcy. W takiej sytuacji członek rady nadzorczej będzie musiał liczyć się z możliwością ukarania grzywną, karą ograniczenia wolności albo nawet jej pozbawienia na okres do lat 2.

Dla dokonania przestępstwa z art. 23 ust. 1 u.z.n.k. niezbędnym jest wystąpienie poważnej szkody, a więc inaczej niż w przypadku odpowiedzialności cywilnej, nie wystarczy tutaj już samo stwierdzenie niebezpieczeństwa jej wystąpienia.

Odpowiedzialność wynikająca z art. 483 k.s.h.

Członkowie rad nadzorczych, tak samo jak członkowie zarządu odpowiadają na podstawie art. 483 k.s.h. za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami statutu spółki. Odpowiedzialność ta jest odpowiedzialnością odszkodowawczą opartą na zasadzie winy, której wykazanie będzie leżało w gestii osoby potencjalnie odpowiedzialnej. Przesłanka działania sprzecznego z prawem może zostać zrealizowana w przypadku ujawnienia przez radę nadzorczą lub jej członka tajemnicy przedsiębiorstwa lub innej prawnie chronionej informacji akcjonariuszowi. Przepis ten w §2 wprowadza podwyższony miernik staranności, który wymaga od członków rad nadzorczych szczególnej rzetelności oraz kompetencji z racji zawodowego charakteru wykonywanej działalności. Dla poniesienia odpowiedzialności na podstawie wskazanego przepisu niezbędne jest wystąpienie po stronie spółki szkody, która może mieć postać zarówno faktycznie poniesionej straty jak również utraconych korzyści.

A co jeżeli przekażemy informację poufną akcjonariuszowi?

Odrębnym tematem jest zarzadzanie obiegiem informacji poufnych oraz odpowiedzialność za ich ujawnienie. W przypadku spółek publicznych, ponad opisane powyżej przepisy stosuje się również postanowienia Rozporządzenia MAR. Dobrem chronionym na podstawie tego rozporządzenia jest nie tylko równy dostęp akcjonariuszy do informacji, ale również dostęp innych podmiotów np. inwestorów. 

W praktyce często można się spotkać z sytuacją, w której członkowie rad nadzorczych są wpisani na tzw. stałe listy insiderów, co powoduje, że uznaje się, że mają oni dostęp do wszystkich informacji poufnych powstających w danej spółce.

W zakresie postępowania z informacjami poufnymi w rozumieniu Rozporządzenia MAR należy pamiętać o art. 10 ust. 1 Rozporządzenia MAR zgodnie, z którym bezprawne ujawnienie informacji poufnych ma miejsce, gdy osoba znajdująca się w ich posiadaniu ujawnia je innej osobie, z wyjątkiem przypadków, gdy ujawnienie to odbywa się w normalnym trybie wykonywania czynności w ramach zatrudnienia, zawodu lub obowiązków. Zakaz bezprawnego ujawniania informacji poufnych dotyczy wszystkich osób będących w posiadaniu takich informacji m.in. z racji bycia członkiem organów nadzorczych emitenta lub uczestnika rynku uprawnień do emisji.

Bezprawne ujawnienie informacji stanowiącej Informację Poufną jest podstawą odpowiedzialności na podstawie art. 180 u.o.i.f.. Zgodnie z tym przepisem ujawnienie informacji poufnej karane jest grzywną do 2 000 000 zł albo karą pozbawienia wolności do lat 4, albo obu tym karom łącznie.

Jak poradzić sobie z identyfikacją charakteru danej informacji i nie narazić się na odpowiedzialność?

W związku z powyższym, przed przekazaniem jakiejkolwiek informacji akcjonariuszowi, ale również każdej innej osobie, należy ją dokładnie przeanalizować w zakresie możliwości zakwalifikowania jej jako stanowiącej tajemnicę przedsiębiorstwa lub jako stanowiącej informację poufną w rozumieniu Rozporządzenia MAR, a tym samym podlegającą obowiązkowemu raportowaniu lub opóźnieniu. W tym celu warto korzystać z usług profesjonalnego podmiotu, który pomoże członkom rad nadzorczych na etapie identyfikacji potencjalnie poufnego charakteru danej informacji, a także, w razie potrzeby stworzy niezbędne regulacje wewnętrzne dotyczące postępowania z informacjami w ramach danego podmiotu lub grupy podmiotów.